Beleef de Brabantse landschappen met Trage Tochten

Bij het Brabantse leven denk je al gauw aan de katholieke levensstijl, het bourgondische leven, de gemoedelijkheid en het carnaval. Het is goed toeven in Noord-Brabant, ook om te wandelen. Niet voor niets zijn er in deze provincie bijna 80 Trage Tochten, op plekken met veel rust maar ook in prachtige steden. In de Kampina of de Groote Peel, in de Kempen of over de Brabantse Wal. Al die Trage Tochten samen zijn een reflectie op het Brabantse landschap en haar geschiedenis. Een geschiedenis die heeft gezorgd voor een enorme variatie aan landschappen, die in de Brabantse Trage Tochten allemaal tot uiting komen.

ONTSTAAN VAN HET BRABANTSE LANDSCHAP
Noord-Brabant kent vele soorten landschappen, met als belangrijkste geologische ijkpunt de laatste ijstijd. Noord-Brabant lag nog onder zeeniveau, waarna de Ardennen en de Eifel de bodem van de provincie langzaam omhoogduwden. Het ijs veroorzaakte scheuren in de Brabantse bodem, waarvan de Peelrandbreuk de bekendste is. Op Trage Tocht Bedaf bij Uden is deze breuk in het veld nog goed te zien. Wat later op de geologische tijdlijn werd de provincie bedekt met slib van de Rijn en ontstond een soort oerlandschap. Het water van talrijke beekjes zocht zijn weg van België naar de grote rivieren in het noorden. De Mark, Dommel, Beerze, Aa en Keersop, nu pareltjes in het landschap, zijn het decor van bijzondere Trage Tochten. Zo laat Trage Tocht Borkel het betoverende Dommeldal zien, Trage Tocht Netersel leidt je door de beemden langs de Grote Beerze en op Trage Tocht Ginneken wandel je over de graspaden langs de Mark. Veel Brabantse steden ontstonden aan deze beken, door betere transportmogelijkheden of strategische voordelen. Niet voor niets loop je op Trage Tocht Breda, een stad met een rijke geschiedenis als militair bolwerk, langs het water van de Mark.

DE WIND DEED ZIJN WERK
Wind blies zand weg uit de rivierbeddingen en kwam overal in Brabant terecht. Het landschap werd bedekt met zandruggen. Vooral in de Kempen, op de grens met België liggen hogere zandruggen, waar later  oerbossen gingen groeien. Deze uitgestrekte bospartijen  ervaar je het beste op Trage Tocht Lage Mierde in het uitgestrekte landgoed De Utrecht. Later, toen de Brabanders zich hier vestigden, werden grote delen van het oerbos gekapt om akkers aan te leggen. Heidegronden ontstonden; het was schrale grond waar zonder bemesting weinig groeide. Resten hiervan vind je nog ten zuiden van Eindhoven op de Groote Heide. Trage Tocht Leenderstrijp laat je dit verrassende landschap zien, met een grote kans dat je hier nog een schaapskudde tegenkomt. En waar de wind vrij spel kreeg, ontstonden grote zandvlaktes. Midden in Brabant ligt de Brabantse Sahara, een van de grootste stuifzandgebieden van West-Europa. Trage Tocht Loon op Zand laat je deze grote open vlaktes stuifzand op een bijzondere manier zien.

BOSSEN MET POPULIEREN
De Brabantse oerbossen zijn  allemaal verdwenen en de huidige bossen werden aangelegd door de mens. Een goed voorbeeld is de Warande in Tilburg, onderdeel van Trage Tocht Tilburg, eens het jachtterrein van Willem van Hessen-Kassel, heer van Tilburg en Goirle. Maar ook de bossen met populieren zijn er nog, vooral rond Schijndel en Boxtel. Het geliefde populierenhout werd gebruikt voor de klompenindustrie, toen hét schoeisel dat door de Brabander werd gebruikt. Het populierenlandschap is nog steeds een kenmerkend onderdeel van het Brabantse landschap. De hoge, lange en rechte bomen zijn het best te zien tussen Den Bosch en Eindhoven op Trage Tocht Gemonde en Trage Tocht De Mortelen.

RIVIEREN, MOERASSEN EN VEENGRONDEN
De Maas vormt in het noorden en oosten de grens van de provincie. De rivier zocht overal zijn weg, zelfs tot ver in Brabant zoals op de Maashorst tussen Oss en Uden. Op Trage Tocht Maashorst zie je niet alleen grote grazers als wisent en taurus maar ook het grind dat hier door de rivier is afgezet. Wat verder weg liggen rivierduinen die door de Maas zijn afgezet en soms zijn oude rivierbochten in het landschap te zien. Op Trage Tocht Grave zie je bij Keent een van de grootste meanders van de Maas. Waar het water niet weg kon, ontstonden vennen. De leemlagen bij Oisterwijk zorgden voor meerdere vennen en op Trage Tocht Oisterwijk loop je langs het schilderachtige Witven en Staalbergven. Soms leidde het water tot vernatting en vervening in het landschap. Een prachtig bijvoorbeeld is het veengebied dat je ziet op Trage Tocht Landgoed Pannenhoef, een soort mini-Peel in West-Brabant waar een veenpakket werd afgegraven voor de productie van turf, heel lang de belangrijkste brandstof voor de Brabander. 

NOORD-BRABANT IN 2026
De Brabanders hebben op allerlei manieren  het landschap gevormd tot wat het nu is. Na de invoering van kunstmest werd heidegrond ontgonnen en soms omgevormd tot een landgoed. Daarom is het op Trage Tocht Landgoed Bunthorst-Groote Slink, ooit woeste grond in de Peel, nu genieten van een landschapspark in Engelse landschapsstijl. Later werden drassige gronden langs beken ontwaterd en veranderd in gras- en hooiland. In de jaren ’30 van de vorige eeuw werden beken rechtgetrokken en kanalen gegraven, zoals te zien is op Trage Tocht Landgoed Baest waar het Wilhelminakanaal het landgoed in tweeën deelt. Door ruilverkaveling werden in de jaren ’60 grote delen van het Brabants landschap ingrijpend veranderd om plaats te maken voor een meer efficiënte landbouw. Maar nieuwe inzichten zorgen nu ook voor een ommekeer. Water wordt weer langer vastgehouden, de rivier de Maas krijgt meer ruimte en natuurgebieden krijgen extra bescherming. De steden ontwikkelden zich tot een tweede Randstad, werden internationaler maar ook groener. Zo loop je op Trage Tocht Eindhoven door een groene long in een stad vol innovatie en techniek. En wat overal bleef, is de Brabantse gezelligheid, bourgondisch, vol tradities en met het café bij de kerk. Misschien kun je je zelfs na Trage Tocht Den Bosch mengen in het feestgedruis van carnaval in een van de cafés op de markt. En als je daar geen zin in hebt zijn er genoeg Trage Tochten elders in de provincie om van te genieten, allemaal ver weg van de hectiek.

Of bekijk de blogs van mijn gelopen Trage Tochten in Noord-Brabant