Trage Tocht Arnhem Meinerswijk – Wandelen in de uiterwaarden van de Nederrijn

We maken vandaag een wandeling met vrijwilligers die de Trage Tochten en Groene Wissels controleren samen met het team, Rutger Burgers, Rob Wolfs en Stefan Horn. Een warme dag op een wandeling op rand van de stad Arnhem waarbij de stad steeds dichtbij is en de contrasten groot. Zo dicht bij de drukte loop je door de stille uiterwaarden van de Nederrijn. De spinmot heeft overdadig zijn web rond de bomen gefabriceerd, het hoge gras langs de paden, de vele bramenstruiken, grazende Hooglanders en Konikpaarden, goed gezelschap en een biertje als afsluiting.

Routemaker en bedenker Rob Wolfs over deze route: ‘We maken een bijzondere wandeling in de uiterwaarden van de Nederrijn bij Arnhem. Bijna onvoorstelbaar dat je op zo korte loopafstand van het station en het drukke centrum van Arnhem in een groene oase langs de rivier belandt. Maar we vinden niet alleen oude en nieuwe natuur in het uiterwaardenpark Meinerswijk en Stadsblokken -zoals het nog maar sinds kort heet-, het gebied barst ook uit zijn voegen van de sporen uit het verleden. In Meinerswijk, overigens een oude heerlijkheid, passeren we een bedrijventerrein in overgang, oude sluisjes, een steenfabriek, doorlaatwerken en bunkers uit de IJssellinie en een Romeins fort. In Stadsblokken zien we vooral veel tastbare relicten van een industrieel havenerfgoed. De paden in beide gebieden zijn afwisselend gebaand, maar soms ook flink ruig. Afhankelijk van droge of natte periodes en hoog of lager struikgewas in de ruigtes kunnen de struinpaadjes soms lastig zijn. Ook bij hoogwater zullen we soms moeten improviseren. In Meinerswijk lopen Konikpaarden en Gallowayrunderen, in de uiterwaard van Stadsblokken lopen koeien om het gebied open te houden. In de zomerperiode is het mogelijk om met een pontje de Rijn over te varen. Maar ook de wandeling over de Nelson Mandelabrug is een bijzondere ervaring.’

De Nelson Mandelabrug in Arnhem is een brug over de rivier de Nederrijn die de Arnhemse binnenstad en Arnhem-Noord verbindt met Arnhem-Zuid. Tot 1987 heette de brug Roermondspleinbrug. In 1987 werd de brug hernoemd naar Nelson Mandela. De Arnhemse beslissing om het gezicht van de anti-apartheidsbeweging in Zuid-Afrika te eren was in de jaren tachtig omstreden. In de nacht van 1 juli 2013 heeft een onbekende kunstenaar een portret van Nelson Mandela geschilderd op een van de brugpijlers op de zuidelijke rivieroever. Vanwege veel positieve berichten van burgers over dit kunstwerk, heeft de gemeente besloten om het portret niet te verwijderen.

Het monument geeft het silhouet weer van een Sherman tank uit de Tweede Wereldoorlog. De onderdelen zijn bevestigd tegen een dikke plaat staal op een betonnen muur. Na de verloren Slag om Arnhem in september 1944 werd de Betuwe het frontgebied. In het gebied tussen de Rijn en Nijmegen hadden bloedige confrontaties plaats tussen de Duitse Tigertanks en de Amerikaanse Shermantanks. Er vielen vele doden. Ook onder de bevolking doordat over en weer duizenden granaten werden afgevuurd.

Meinerswijk is een uiterwaardengebied gelegen op de zuidelijke oever van de Rijn tegenover het centrum van de stad Arnhem. De vroegste sporen van bewoning van het gebied gaan terug tot de tijd van het Romeinse Keizerrijk. In het gebied liggen een aantal cultuur-historische objecten en een buurtschap De Praets. De vele plassen in het gebied Meinerswijk zijn ontstaan door afgravingen voor klei- en zandwinning door drie steenfabrieken die in dit gebied waren gevestigd in de periode 1874 tot 1980. Midden in de stad is het nu een plek waar de natuur en de rivier alle ruimte krijgen, met 142 hectare aan stranden, bossen, duinen, zwem- en vaarwater en kilometers begaanbare oever.

Steenoven Elden bestaat uit drie heldere lagen: stookkamers (begane grond), stookzolder (verdieping) en schoorsteen. In het voormalig bakproces werd klei in de stookkamers naar binnen gereden en afgebakken tot bakstenen. Het is een van de drie steenfabrieken die in Meinerswijk hebben gestaan (Elden, Gallantijnse Waard en Meijnerswijk). De baksteenindustrie veranderde de aanblik van de polder volledig. Door het uitgraven van klei voor het bakken van de stenen ontstonden de grote plassen die nu nog kenmerkend zijn voor Meinerswijk. De Steenfabriek Elden was in gebruik tot 1982. Daarna werden vanwege saneringen in de baksteenindustrie de werkzaamheden gestaakt.

De Doorlaatbrug Meinerswijk is een brug en beweegbare waterkering in de polder Meinerswijk. Het bouwwerk is niet meer als waterkering in gebruik, en heeft de status van rijksmonument. Het bouwwerk is een rijksmonument omdat men dacht dat het gebouwd was in 1935 en onderdeel was van de IJssellinie. De brug is echter gebouwd in 1966, nadat al begonnen was met ontmanteling van de linie. Tezamen met de doorlaatbrug in de Eldensdedijk is hier wel een doorlaatwerk gebouwd in 1935-1936, maar deze werd in 1952 vervangen door een vaste overlaat bedekt met asfalt. Deze overlaat maakte wel deel uit van de IJssellinie. Nadat in 1964 besloten werd de IJssellinie te ontmantelen is de nu aanwezige doorlaatbrug teruggebouwd als compensatie voor de eerdere brug.

Het castellum Meinerwijk was een fort in Romeins Nederland, dat bij archeologische opgravingen in 1978 en later in 1991 is ontdekt in de uiterwaarden van de Rijn bij Meinerswijk bij Arnhem. Het castellum bij Meinerswijk werd vermoedelijk tussen het jaar 10 en 20 gebouwd door de Romeinse generaal Germanicus. Het opgegraven hoofdgebouw ter grootte van 34 bij 38 meter had muren van 1,40 meter dik. De omzuilde voorhof gaf toegang tot een grote hal of basilica. Achter de hal bevonden zich werkruimten en het vaandelheiligdom (aedus). Er zijn dakpannen gevonden uit de ovens van Holdeurn, bij Berg en Dal. Andere noemenswaardige vondsten zijn resten van een stenen plaat met de naam van keizer Alexander Severus.

In Stadsblokken liggen drie havens: de haven van Van Workum met hierin het Watersportcentrum Arnhem, de haven van Coers met 15 woonboten en de haven van de voormalige Arnhemsche Stoomsleephelling Maatschappij. In de laatste haven herinnert de sleephelling van de werf nog aan het roemrucht verleden dat in dit gebied grote schepen werden gebouwd. Er wordt jaarlijks het Free Your Mind Festival gehouden. Op 8 mei 1995 vond hier het World Liberty Concert plaats, ter ere van de vijftigste viering van de bevrijding van Europa. Het is het grootste herdenkingsconcert ooit gehouden in Nederland.