Land van Cuykpad – Rondwandeling C – Wandelen op de grens waar religieus Brabant en bevochten Brabant elkaar ontmoeten.

Het Maas- en Peelliniepad is onlangs omgevormd tot het Land van Cuykpad. Jaren geleden, ik denk 2, liep ik het Maas- en Peelliniepad dat zich kenmerkt zich door bossen, heidegebieden, vennen, rivieren, uiterwaarden en (vesting)stadjes. Vele monumenten en andere ‘sporen van de oorlog’ herinneren eraan dat deze streek in de verdedigingslinie van ons land lag. Er zijn drie dagwandelingen aan het streekpad toegevoegd, waarvan ik vandaag het rondje vanuit Grave naar Velp loopt. Aan de rand van Velp vormen drie bouwwerken samen de zogenaamde Drie-Eenheid: het Emmausklooster, het kasteelklooster Bronckhorst en de Vincentiuskerk. Met vestingstad Grave als beginpunt, uitzichten over de Maas, Keent en de Hertogswetering is het een mooie toevoeging op het streekpad. Voor mij een herinnering aan wandelingen die ik vijfentwintig jaar geleden maakte.

Nadat bij een strafexpeditie, na de moord op Floris de Zwarte, de burcht te Cuijk van de heer van het Land van Cuijk, Herman van Cuijk, verwoest was en hij verbannen werd, keerde Herman omstreeks 1138 terug en bouwde een nieuwe burcht in Grave. Het stadje is daaromheen ontstaan. In 1233 kreeg Grave stadsrechten van de hertog van Brabant. Al snel was Grave de grootste plaats van het Land van Cuijk, en het bleef de enige versterkte plaats. Onder Jan I van Cuijk beleefde de stad een bloeiperiode.

De Maasbrug is tijdens Operatie Market Garden veroverd door luitenant John S. Thompson. Diens naam is door zijn weduwe tijdens de herdenking van september 2004 aan de brug gegeven als eerbetoon. Thompson was pelotonscommandant van de 82ste Amerikaanse Airborne Divisie en kwam met 16 mannen op 17 september 1944 neer in de Mars en Wythpolder, zo’n 700 meter verwijderd van de brug. Eerst ging hij naar gemaal Van Sasse en vanaf daar ging hij via het water naar het dijkje tussen gemaal en de Rijksweg. Op de kazematten bij de brug stond Duits afweergeschut dat door een bazookaschutter van de para’s uitgeschakeld werd. Het peloton kon na een kort gevecht met de Duitse bewakingstroepen de zuidelijke oprit van de brug innemen. Later die dag konden de Amerikanen ook het noordelijk deel van de brug innemen vanuit Nederasselt. Het Airborne-monument bij de brug herinnert aan die episode.

De Hertogswetering, die in het eerste gedeelte ook Groote Wetering genoemd werd, is 32,5 km lang en loopt van de Raam bij Grave, vroeger naar het Hertogsgemaal en nu naar het Gemaal Gewande in de gemeente Oss. De Hertogswetering is in het begin van de 14e eeuw, waarschijnlijk tussen 1300 en 1310, gegraven in een oude droge bedding van de Maas, bekend onder de naam Beersche Maas. De Beersche Maas, later ook wel traverse van de Beerse Maas of traverse van de Beerse Overlaat genaamd, heeft tot 1942 gediend als gecontroleerde overloopzone bij hoogwater van de Maas.

Het toponiem Velp is van Keltische oorsprong. De laatste p is afkomstig van apa (water) en het eerste deel komt mogelijk van falwa (vaal), naar de kleur van het water van de Raam, een brede waterloop die eindigt bij Grave. De Sint-Vincentiuskerk van Velp bestond vermoedelijk reeds in de 10e eeuw. In 1937 werd een nieuwe parochiekerk ingewijd, maar het oude kerkje bleef behouden. In 1645 werd het Emmausklooster door de kapucijnen gesticht. Velp was deel van het Land van Ravenstein, en was daarom geen deel van de Republiek maar hoorde bij het Heilige Roomse Rijk. Het Land van Ravenstein was vanaf 1630 in handen van de katholieke hertog van Neuburg, waardoor het katholieke geloof vrij beleden kon worden. Dit in tegenstelling tot het gebied boven de Maas of de nabijgelegen vestingstad Grave; een reden waarom zich hier veel kloosters vestigden.

Het klooster is gesticht na de Val van ‘s-Hertogenbosch toen daar de uitoefening van de katholieke godsdienst werd verboden. Ook de kapucijnen moesten de stad verlaten. Hun  leidsman, Basilius van Brugge, verleende zielzorg in Ravenstein en later ook in Grave. Dit was Staats en er heerste geen godsdienstvrijheid. In het Land van Ravenstein, waar Velp toe behoorde, heerste die wel. Daarom vestigden de kapucijnen zich uiteindelijk, in 1645, te Oud-Velp. Vanuit dit klooster werd de zielzorg voor de katholieke bewoners van Grave verzorgd, vaak in het geheim. Het klooster bestaat uit een kerk en drie vleugels, die een kloostergang vormen en om een vierkante binnenhof zijn gegroepeerd.

Het Redemtoristinnenklooster in Velp is gebouwd op de fundamenten van een eerder kasteel. Een lid van de Gelderse familie Bronckhorst bouwde dat kasteel in de vijftiende eeuw. In 1858 vestigden zich zeven zusters Redemptoristinnen vanuit Brugge in Velp. Een groot deel van het kasteel werd twee jaar later gesloopt voor de nieuwbouw van het klooster. Delen van het muurwerk van het kasteel werden in deze nieuwbouw opgenomen. De eerste steen werd op 6 juni 1860 door de deken en de burgemeester van Velp gelegd. Onder een deel van het klooster zijn enkele oude kelders van het voormalige kasteel nog aanwezig. De kloosterlingen waren slotzusters en leefden dus in afzondering.

De Sint-Vincentiuskerk is de voormalige parochiekerk van Velp. Oorspronkelijk stond hier een eenvoudig romaans tufstenen zaalkerkje. Het oudste deel van de huidige kerk is een deel van de zuidmuur die uit de 12e en misschien wel uit de 10e eeuw stamt. Dit is een overblijfsel van het oorspronkelijk gebouw en het zou een der oudste overgebleven kerkmuren in Noord-Brabant kunnen zijn. Toen in 1648 de katholieke godsdienst in de Meierij van ‘s-Hertogenbosch en het Land van Cuijk verboden werd, bleef in het Land van Ravenstein, waartoe Velp behoorde, de godsdienstvrijheid bestaan. Daarom kon de Vincentiuskerk als parochiekerk in gebruik blijven.

Landgoed Mariëndaal ligt in het plaatsje Velp. Oorspronkelijk is Mariëndaal een klooster- landgoed. Bij het verdwijnen van de naam ‘De Binckhof’, zoals de toenmalige instelling voor verstandelijke beperkten heette, werd de naam Mariëndaal genoemd. Het huis Mariëndaal werd tussen 1862 en 1865 gebouwd door de paters jezuïeten en was tot de jaren zestig van de twintigste eeuw in gebruik als noviciaat. Rond het gebouw bevindt zich een tuin in Engelse landschapsstijl. Het onbebouwde deel is als Landgoed Mariëndaal in beheer bij de Stichting Brabants Landschap. Hier zijn onder andere dassenburchten te vinden.