Trage Tocht Woudenberg 2 – Wandelen in het coulissenlandschap van de Utrechtse Vallei

Ik maak een wandeling op de rand van de Utrechtse Heuvelrug en de Gelderse Vallei. Over de landgoederen Gerenstein en de Boom, langs de Grebbelinie en Valleikanaal. Ik mijmer en mijn gedachten gaan naar een quote van Lideweij van Noord:

‘Wandelen is dat stukje van de wereld eventjes van jou maken.
Het onverwachte vergezicht, het wegschietende eekhoorntje, de sperwer die zich laat verrassen en het bijtje op de bloesem.
Allemaal van jou.
Voor jou.’

In 1131 schonk de bisschop van Utrecht aan de St. Laurensabdij te Oostbroek het gebied Hengistcoto. De naam Henschoten is hierin terug te vinden. Het gebied is veelal moeras met een zandrug die alleen in de zomer te gebruiken is door de boeren. Na 400 jaar wordt een van de zandruggen door Philips van Rijningen ontwikkeld. Hij legt een ringgracht aan en hoogde de zandrug op. Rond deze zandrug groeit het moeras dicht met voornamelijk kreupelhout. De naam Woudenberg is ontstaan, als ‘het bergje in het woud’. Woudenberg was in de achttiende eeuw bekend vanwege het grootschalig verbouwen van tabak. Het dorp is daarna gegroeid vanuit een agrarische kern en er leefden voornamelijk boeren, ambachtslieden en arbeiders. Na de Tweede Wereldoorlog werd de plaats aangewezen als groeikern.

Geerestein is hoogstwaarschijnlijk tussen 1394 en 1402 gebouwd door Jacob van Zuylen van Nijevelt. Landgoed Geerestein is ongeveer 170 hectare groot en bestaat uit een combinatie van kleinschalige bospercelen, sloten en open weilanden die door een netwerk van opengestelde wandelpaden en eikenlanen met elkaar verbonden zijn. Het landgoed telt ook een aantal actieve boerderijen en tien Rijksmonumenten, waaronder een kasteel, een landschapspark en vier cultuurhistorische gebouwen.

Op het laagste deel van de Gelderse Vallei ligt de Grebbeliniedijk uit 1745. De dijk had twee functies: allereerst moest het de scheiding vormen tussen het geïnundeerde (onder water gezette) deel aan de oostzijde van de linie en de droge westzijde waar eigen militairen bivakkeerden. In de tweede plaats was de liniedijk voorzien van een borstwering, waarachter geschut en geweerschutters vanuit een gedekte positie op aanvallende troepen konden schieten. De dijk was zo gesitueerd dat plaatsen als Woudenberg, Leusbroek, Amersfoort, Soest en Baarn ten tijde van oorlog droge voeten hielden.

Landgoed De Boom is goed herkenbaar als een zeer afwisselend en gaaf gebleven coulissen landschap tussen Leusden, Woudenberg, Achterveld en De Glind. Het landgoed kent een gevarieerd landschap met landschapselementen zoals geriefhoutbosjes, houtwallen, elzensingels, poelen, bloemrijke graslanden en heidepercelen. De meeste boerderijen en huizen op het landgoed hebben luiken met de herkenbare blauwe kleur, soms met witte spiegel, geïnspireerd door het familiewapen van juffrouw Annie. Op het landgoed bevinden zich nog twee buitenplaatsen.