Langs de Brabantse Aa – Vlierden-Deurne (Zeilberg)

De route zoekt vanuit het dorp Vlierden al snel de Oude Aa op. Dicht langs de hoge maïs en hoge rietranden loop je stroomopwaarts een stuk langs deze zijrivier van de Aa. Het overgangsgebied naar het beekdal van de Astense Aa bestaat uit licht glooiende akkers aan de bosrand van de Galgenberg. Hier staat de molen Johanna-Elisabeth prominent tussen de korenvelden. Wat volgt is van een grote schoonheid aan landschap: De Astense Aa. Eerst stroomt de Astense Aa met flauwe bochten door het akkerland. Over de brede graspaden kun je bijna struinen tussen kleine bosjes en het akkerland. Verderop nemen de kronkels toe en meandert de beek er in het bos lustig op los. Soms verdwijnt het water het bos in, maar even later keert het weer terug en loop je weer langs de steile oeverwanden. De begroeïng is weelderig en op een korte onderbreking op een bankje geniet ik van de geplukte bramen, handenvol, heerlijk. Voor je weer bij de Oude Aa bent beland, loop je over de Galgenberg over kronkelende paden die zorgvuldig zijn gescheiden van de mountainbike-routes. Hier en daar zijn hoogteverschillen tot je weer bij de Oude Aa komt. Weliswaar ligt deze in een rechte lijn maar met het groen van het bos en het licht van de zomerdag is het beeld zo fotogeniek dat ik niet op kan houden met foto’s maken. Via een landelijk agrarisch gebied en het buurtschap Breemortel bereik je Zeilberg na een etappe waar ik tot nu toe de mooiste stukjes Aa heb gezien.

Vlierden bestaat uit een dorp omringd door een groot aantal gehuchten, voornamelijk gelegen op een dekzandrug langs de Oude Aa. In een 12e-eeuws afschrift van een oorkonde uit 721 wordt Vlierden als Fleodrodum vermeld. Deze aanduiding betekent vermoedelijk ‘woonplaats, begroeid met vlierstruiken’. Het dorpsgebied van Vlierden wordt aan de zuidzijde begrensd door de Astense Aa. Ten noorden van Vlierden ligt het dal van de Oude Aa, waar de Vreekwijkse Loop op uitkomt. Aan de noordwestelijke zijde ligt de Brouwhuissche Heide, nu een bosgebied, en aan de zuidoostelijke zijde de Liesselse bossen ofwel de Galgenberg.

De Johanna-Elisabeth is een ronde stenen molen met een flesvormig molenlijf en staat aan de Molenhuisweg in Vlierden. De molen heeft het jaartal 1844 op de baard staan, maar die mogelijk pas in 1848 werd gebouwd. Ze verving een standerdmolen die enkele kilometers naar het zuidoosten stond, waarvan het huidige molenhuis nog bestaat. In 1950 stopte het maalbedrijf en de molen raakte in verval. Ze werd gekocht door de gemeente Deurne en in 1970 gerestaureerd met nog enkele werkzaamheden in 1972. De molen werd weer maalvaardig gemaakt, kreeg de naam Johanna-Elisabeth, voornamen van de vrouw van de vrijwillig molenaar, Els Coppens-van de Rijt.

De Astense Aa is een van de zijrivieren van de Aa. Deze beek vormt over een grote lengte de grens tussen de gemeenten Asten en Deurne. Ze is tussen 1960 en 1970 over vrijwel de gehele lengte gekanaliseerd. De Astense Aa is ongeveer 20 km lang. De Astense Aa begint tegenwoordig als een ontginningswater, een hoog gelegen aanvoerwaterleiding ter hoogte van het dorp Neerkant aan de rand van de Peel. Aangezien de Astense Aa ernstig vervuild is door de intensieve landbouw, is de plantengroei van het reservaat sterk verruigd. Het gebied is eigendom van het Brabants Landschap.

De Galgenberg is een bosgebied van 290 hectare dat zich bevindt tussen Liessel en Vlierden. Het langgerekte gebied bevindt zich op een dekzandrug tussen het dal van de Astense Aa en dat van de Oude Aa. Door de nabijheid van de Peelrandbreuk 1 kilometer naar het oosten is het verval soms wel twee meter. De Galgenberg is een jong bos van Grove den en fijnsparren wat sinds een jaar of tien leefgebied van de das is.

De Oude Aa is een beek die samen met de Kaweise Loop de Bakelse Aa vormt. Ze behoort tot het stroomgebied van de Aa en is gekanaliseerd. De Oude Aa ontspringt in de landbouwontginning De Snoerts, ten westen van de Deurnese Peel. Ze stroomt dan ten zuiden van de kom van Deurne, door en langs het natuurgebied Galgenberg en neemt daar ook de Vreekwijkse Loop in zich op. Vervolgens loopt de beek langs Vlierden. Vroeger vormde de Oude Aa ook de oostgrens van de in 1926 opgeheven gemeente Vlierden.

Zeilberg (dialect: Zaailberg) was een buurtschap en later een kerkdorp in de gemeente Deurne. Door uitbreiding van het dorp Deurne is Zeilberg nu een oostelijke gelegen wijk van Deurne geworden. Het kunstwerk De Pottenbakker herinnert aan de pottenbakkers die in Zeilberg eeuwenlang actief waren.