Langs de Brabantse Aa – Heusden-Vlierden

De wandeling leidt je vanaf het slapende dorpje Heusden via landelijk gebied naar kasteel Heusden. Het is inmiddels een ruïne maar door de grootte besef dat het een machtig kasteel moet zijn geweest. Hierna leidt de Aa je naar Asten, met museum Klok en Peel en de sterrenwacht Jan Paagman. De Oostappensche Heide is de overgang naar het beekdal van de Astense Aa. De heide verraste mij, ik was er nog nooit geweest als Brabander, maar het is er echt mooi en verlaten met hele mooie zandpartijen en bloeiende heide. Hierna zie je het beekdal al liggen en via landelijk gebied met uienteelt loop je via buurtschap Belgeren het plaatsje Vlierden binnen. Het plaatsje heeft een van de vreemdste kerken die ik ooit gezien heb, maar het heeft nog kerkgangers en dat telt.

Heusden was vroeger zo’n beetje het einde van de bewoonde wereld want de akkers gingen geleidelijk over in de hogere zandgronden en tenslotte in de uitgestrekte Peel. De boeren gebruikten de Peel voornamelijk voor het steken van turf dat als brandstof werd toegepast en als zodanig ook werd verkocht.

De Aa is een beek en stroomafwaarts een kleinere rivier in het oosten van de Nederlandse provincie Noord-Brabant. Op de grens van Asten en Helmond ontmoet zij de Astense Aa, die van de Hoekse Kuilen komt, gelegen in de zuidoosten van Noordbrabant bij de grens van Meijel (Limburg). De beek, waarvan de naam ‘water’ betekent, is in de jaren 30 van de 20e eeuw gekanaliseerd. Door ruilverkaveling in de jaren zestig van de 20e eeuw is sindsdien het oude cultuurlandschap in het Aa-dal aanzienlijk veranderd. Sinds 1993 vormt de Aa geen hydrologisch geheel meer, sindsdien is de bovenloop een korte toeloop van de Zuid-Willemsvaart, de 46 km lange benedenloop een parallelloop van het kanaal.

De Jan Paagman Sterrenwacht is een Nederlandse publiekssterrenwacht in Asten. De sterrenwacht beschikt over het Pieterse Planetarium en een presentatieruimte met audiovisuele hulpmiddelen. Jan Paagman en Andre Sypkens, studenten aan de Technische Universiteit Eindhoven, waren begin jaren zestig van de twintigste eeuw de initiatiefnemers van een plan om een astronomische telescoop te bouwen. Zij slepen een spiegel met een diameter van 24 centimeter, met de bedoeling om een newtontelescoop met een brandpuntsafstand van 180 centimeter te bouwen. Paagman overleed onverwachts in 1962. Sypkens wilde het project niet meer voortzetten. Hoewel sterrenkunde niet zijn hobby was, besloot de vader van Paagman, Ben Paagman, zich te verdiepen in de technische details van een sterrenkijker. Hij wilde een blijvend monument oprichten voor zijn overleden zoon.

Museum Klok & Peel in Asten is een museum met twee collecties. Het toont de grootste collectie klokken en beiaards ter wereld. En het toont de natuur- en cultuurhistorie van de Peel, de regio op de grens van Noord-Brabant en Limburg waar Asten zich bevindt. Buiten het museum komen beide collecties in de kruidentuin en klankentuin samen. In het museum wordt ook aandacht besteed aan het klokkengieten en klokkenluiden.

De steile en langgerekte stuifzandwal ontstond zo’n 5000 jaar geleden toen boeren het zand wilde tegenhouden met houtwallen.

De Astense Aa is een van de zijrivieren van de Aa. Deze beek vormt over een grote lengte de grens tussen de gemeenten Asten en Deurne. Ze is tussen 1960 en 1970 over vrijwel de gehele lengte gekanaliseerd. De Astense Aa is ongeveer 20 km lang. De Astense Aa begint tegenwoordig als een ontginningswater, een hoog gelegen aanvoerwaterleiding ter hoogte van het dorp Neerkant aan de rand van de Peel. Aangezien de Astense Aa ernstig vervuild is door de intensieve landbouw, is de plantengroei van het reservaat sterk verruigd. Het gebied is eigendom van het Brabants Landschap. Herinrichting van de beek zorgt nu voor meer meandering en variatie.

Belgeren is de benaming van een buurtschap en was vroeger een van de zeven gehuchten van Vlierden. Op Belgeren stak men bij de, rond 1830 in onbruik geraakte, watermolen van Belgeren de Astense Aa over. Het weggetje dat de verbinding vormde tussen de Aa-overgang en de huidige Belgerenseweg heette rond 1950 nog de Napoleonsteeg. De Franse troepen haalden in verband met Belgeren wel de geschiedenisboeken toen zij in het rampjaar 1672 zorgden voor een Belgerense waterlinie door het water van de Astense Aa tussen Belgeren en de Stipdonkse watermolen zo hoog op te stuwen dat hier alles blank kwam te staan.