Langs de Brabantse Aa – Aarle-Rixtel-‘t Gulden Land

In een werkelijk prachtige etappe loop je in een grote lus bij Aarle-Rixtel langs vele waterlopen. Het is een spaghetti-mix van rivier, beek, kanaal en sloot. Op veelal onverharde paden loop je langs de Goorloop die helemaal heringericht is. Vervolgens is de Groene Long dwars door Beek en Donk aan de beurt waar knotwilgen, kronkelpaden, de Goorloop en waterpartijen te zien zijn. Na de Zuid-Willemsvaart volgt de Aa die hier over het landgoed rond kasteel Eyckenlust loopt. Lange eikenlanen, besloten weilanden, monumentale bomen en natuurlijk het kasteel vormen mooie ingrediënten van dit gedeelte. Wat volgt is een dichtbegroeid pad langs de Aa. Je ziet overal glijgoten van de bever, de Aa ligt hier besloten in het landschap en maar zelden zul je hier mensen zien. Het hoogtepunt is tot het eind bewaard met de Gulden Aa. Bloemrijke randen langs korenvelden zijn de entree tot de meanderende Gulden AA waar ik meerder ijsvogels spot. Ze scheren over het water, een familie zwanen aan de waterkant en een hoge paal die wacht op de eerste ooievaar. Een etappe die er mag zijn en als je de wirwar aan waterlopen hier wil verkennen, dan moet je echt deze route lopen.

Aarle-Rixtel is een dorp met een rijke geschiedenis, vroeger een zelfstandige heerlijkheid en gemeente. Het dorp staat mede bekend om zijn textielindustrie en voormalige klokkengieterij. De klokkenindustrie had een lange geschiedenis die zich tot in 2014 voortzette. De firma Koninklijke Petit & Fritsen vervaardigde naast kerkklokken ook allerlei luidklokken en werd met name beroemd door haar carillons. Ook de textielindustrie kent een lange traditie, met in de 19e eeuw een uitgebreide thuisweverij die voornamelijk voor Helmondse ondernemers actief was.

Het kanaal verbindt de Zuid-Willemsvaart bij Laarbeek met de Amer bij Geertruidenberg en is 68 kilometer lang. De eerste plannen voor een kanaal dat Tilburg met de Maas verbindt, dateren uit 1794. Tilburg had in die tijd een belangrijke wolindustrie. In 1910 begon de daadwerkelijke aanleg, onder leiding van ir. C.L. Schuller tot Peursum. Eerst werd het gedeelte van de Amer en de Mark naar Tilburg aangelegd. Die stad werd in 1919 via het kanaal bereikbaar. Aan het tweede traject, van de Zuid-Willemsvaart naar Tilburg, werd begonnen in 1917. De openstelling van het gehele kanaal vond plaats in 1923.

De Goorloop is een beek die bij Mierlo ontspringt en bij Boerdonk in de Aa uitmondt. De Goorloop is ontstaan (na de aanleg van de Zuid-Willemsvaart) uit een deel, genaamd Goorloop, dat via Goor naar de Aa stroomde en een deel, genaamd Mierle, dat rond kasteel Croy de huidige Goorloop volgde. De oude Mierle, voor de aanleg van de Zuid-Willemsvaart, stroomde destijds van Boerdonk naar Erp, waar het in de Aa samenkwam. Tegenwoordig loopt de stroom via de Boerdonkse Aa, waar het halverwege tussen Gemert en Erp in de Aa stroomt.

Het park, de Groene Long in Beek en Donk waar cultuur, recreatie en natuur bij elkaar komen. Het is de ecologische verbindingszone vormt tussen Zuid-Willemsvaart en Goorloop. In het park komen veel soorten vogels voor. De ijsvogel broedt er regelmatig, de boomklever, groene en grote bonte specht zijn vaste bewoners.

Het kasteel bevindt zich in het dal van de Aa en is tegenwoordig van de kern van Beek en Donk gescheiden door de Zuid-Willemsvaart. Het oudste nog bestaande deel is het poortgebouw. Dit stamt uit omstreeks 1500. Het heeft een natuurstenen toegangspoort en een torentje. De rest van het kasteel is regelmatig verbouwd. Een steen met het jaartal 1658 duidt vermoedelijk het jaar aan waarin het is herbouwd. Het landgoed om het kasteel bestaat voor een deel uit bos en enkele boerderijen.

Tussen de Kop van Aarle-Rixtel en het centrum van Helmond-Noord ligt natuurgebied ’t Gulden Land. Het strekt zich vanaf de Kop van Aarle-Rixtel via de Bundertjes tot aan het centrum van Helmond-Noord. Dee naam verwijst naar het beekje de Gulden Aa dat door het gebied stroomt. Ook stond vroeger het Gulden Huis midden in het gebied. Hierbij stond een dubbele molen, korenmolen en oliemolen elk met een rad, hoorde bij het Gulden Huis. Uit 1340 is al een vermelding bekend. Kort na 1600 werd de korenmolen afgebroken. ‘s Winters werd de oliemolen aangedreven door het water, ‘s zomers door een rosmolen.

De Zuid-Willemsvaart is vernoemd naar koning Willem I van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden, een van de voortrekkers van het project. In 1818 verscheen het Koninklijk besluit tot de aanleg van een kanaal Luik–’s-Hertogenbosch. Het laagste gedeelte werd op 31 mei 1825 geopend, de hogere gedeeltes op 24 augustus 1826. Van 1982 tot eind 1993 werd de omleiding van het kanaal om Helmond aangelegd.