De Traagste Tocht – Driebergen-Zeist-Den Dolder

De opeenvolging van bos, heide, follies en landgoederen was een genot op het eerste gedeelte van deze etappe van de Traagste Tocht, etappe 10 van Driebergen-Zeist naar Den Dolder. Op de kaart hadden we al gezien dat het verderop toch minder mooi zou worden: de bebouwing van Soesterberg en de ‘harde’ parkeerplaatsen van de vliegbasis. Bovendien is de landingsbaan vier maanden per jaar afgesloten vanwege de broedplaats van de veldleeuwerik dus korter naar het station lopen, lukte ook niet. Landgoed De Paltz voldeed nog wel ruimschoots aan de kriteria. Maar met een streven om rond de 15 kilometer te blijven, viel de keuze op een fietspad dat ons na landgoed De Paltz naar station Den Dolder zou leiden. Al wandelend en na afloop onder het genot van een blond biertje kwamen we tot de conclusie dat deze variant niet goed genoeg was. Terug naar de tekentafel waarbij we schoonheid van de wandeling boven het aantal kilometers stellen. Het uiteindelijke tracé zal door het Willem Arntzbos lopen, verder van de spoorlijn en meer onverhard, trager en mooier. Later meer, er worden geen concessies gedaan, het moet de mooiste Traagste Tocht worden.

De Breul is een landgoed in de Nederlandse gemeente Zeist en bestaat uit een landhuis met bijgebouwen en een park. De naam Breul komt van bruul, een ‘afgepaald gebied’. Het park met de vijver is aangelegd in Engelse landschapsstijl, waarschijnlijk naar een ontwerp van J.D. Zocher jr.. De voor de vijver weggegraven aarde werd gebruikt om heuvels in het park aan te leggen. Het huidige aanzicht van het landhuis dateert uit 1929 en is ontworpen door J.W. Hanrath.

‘Rond de licht slingerende vijverpartij vallen de monumentale bomen op. Beuken, eiken en kastanjes geven elk hun eigen kleur groen. Het rode wandelbankje aan het eind van de vijver geeft een prachtig contrast met de groenkleuren.’

Landgoed Heidestein ligt verscholen in de bossen tussen Zeist, Driebergen en Austerlitz. Het natuurgebied kenmerkt zich door bossen, heide en stuifzanden.

‘Op het landgoed bij het theehuisje zien we enkele follies. De naam daarvan is afgeleid van een engels woord dat dwaasheid betekent. Het zijn bouwwerken die ongeschikt zijn om te wonen en uitsluitend een decoratief en kunstzinnig zijn. We lopen door slingerende tunneltjes en worden bij de uitgang verwelkomd door de lila gekleurde bloemen van rododendrons.’

De Krakeling is een natuurgebied aan de oostkant van Zeist. De Krakeling bestaat naast jong, gemengd bos voor een groot deel uit heide. In het verleden werd het gebied de Krakeling gebruikt als bouwland en was omringd door bos. Het bos ligt grotendeels op het terrein van een voormalige zandafgraving. Dit gebruikte zand werd hoofdzakelijk gebruikt voor ophoging van de wijk Kanaleneiland in de stad Utrecht. Sinds 1997 wordt de heide begraasd door Drentse heideschapen.

‘Op de scherpe rand tussen hoog en laag waar spaarzame bomen staan, zie de rand van de zandwinning, de zanderij.’

De Kozakkenput hoorde vroeger bij het landhuis Beek en Royen. Bij dit huis uit 1730 werden lange rechte lanen en bos aangelegd. De naam Kozakkenput ontstond toen na de verdrijving van Napoleon Bonaparte een Kozakkenbataljon van het Russische leger een aantal waterputten bivakkeerde. Deze kozakken waren daarvoor gelegerd op de Utrechtse Maliebaan, maar hadden zich door hun wilde gedrag in de stad onmogelijk gemaakt.

‘In de Kozakkenput stond vroeger water, waar de paarden van de soldaten hun dorst konden lessen. Nu rest een Japanse kastanjeboom die in de put groeit en vast het grondwater gebruikt om te overleven.’

Het eerste deel van de naam is afgeleid van het ruim 5 kilometer noordelijker gelegen dorp Soest, waarvan de ingezetenen volgens oud gebruik hun schapen weidden op de heide waar Soesterberg is ontstaan. De toevoeging ‘berg’ dankt het dorp aan de Utrechtse Heuvelrug.

Ten noorden van het dorp Soesterberg lag tot het begin van de twintigste eeuw een heideveld; dit heideveld lag op een nagenoeg vlakke waaier van zand en grind die uitgespoeld was tijdens het Saalien, de voorlaatste ijstijd. In 1910 vroegen enkele ondernemers, Lugard en Verwey, toestemming om een deel van die heide te mogen gebruiken als start- en landingsplaats voor hun bedrijf voor vliegtuigen.  In 1913 werd de Luchtvaartafdeling van de Koninklijke Landmacht opgericht. Het vliegveld werd vliegbasis Soesterberg. Het vliegveld was de bakermat van de militaire luchtvaart in Nederland; in 1913 maakte de Luchtvaartafdeeling (LVA) van het leger hier haar eerste vluchten. Vanwege bezuinigingen op defensie is de basis in november 2008 gesloten en opgeheven. Het grootste deel ervan wordt sindsdien beheerd als natuurgebied: het Park Vliegbasis Soesterberg.

‘Midden op de voormalige landingsbaan zie je pas hoeveel ruimte deze inneemt. Ik hoor het geluid van de veldleeuwerik. Het gebied rond de landingsbaan is een broedplaats voor deze vogel. De zang bestaat uit een aaneenschakeling van snel gezongen motiefjes zonder veel toonhoogteverschil. Ze worden rollertjes en trillers genoemd, heldere fluittonen. Het is een vrolijk geluid die bij deze mooie zomerdag hoort.’

Landgoed De Paltz is in 1876 ontworpen door de landschapsarchitecten Copijn en Springer. Het terrein van circa 80 hectare bestaat uit beukenlanen, zichtassen, waterpartijen, een statige villa, een koetshuis en een herderswoning. Het landgoed ligt midden op de Utrechtse Heuvelrug, in de gemeente Soest. Door de aankoop is het landgoed als groene schakel voor de Utrechtse natuur veiliggesteld. Landgoed De Paltz grenst aan Park Vliegbasis Soesterberg.

‘Licht slingerende en glooiende beukenlanen leiden je door dit bijzonder mooie landgoed. Af en toe een doorkijkje naar een open heideveld. Een hond komt ons tegemoet, het is de hond van de schaapsherder die samen de kudde schapen bewaken. De schapen zijn net geschoren, gelukkig maar met dit bloedhete weer op deze zomerdag.’