Verkennen van volksbuurten – Amsterdam-West
Een tijdreis in stedenbouwkundige ontwikkeling
Kenmerken
Lengte: 15 kilometer
Startpunt: Haarlemmerplein Amsterdam
Eindpunt: Savornin Lohmanstraat Amsterdam
Landschap: Stad en park
Wandeling op Volksbuurtverkenner:
KLIK HIER
Verkennen van volksbuurten - Amsterdam-West
Een tijdreis in stedenbouwkundige ontwikkeling
Een aaneenschakeling van hoogtepunten van meer dan een eeuw sociale woningbouw. Vanaf de vroegste sociale woningbouw in de Spaarndammerbuurt tot de Dudokhaken nabij het eindpunt. De wandeling heeft iets van een tijdreis en maakt duidelijk waarom stedelijk wonen zo mooi kan zijn. En tegelijk uitdagend voor woningcorporaties om de leefbaarheid op peil te houden. Veel van de ongeveer 191.000 Amsterdamse sociale huurwoningen zijn in de staduitbreidingen richting westen gerealiseerd in relatief grootschalige woonwijken met veel middelhoge woongebouwen. Opvallend dat ieder gebied ook weer de visie op samenlevingsopbouw van de ontstaansperiode weerspiegelt.

Achtergrondinformatie
Spaarndammerbuurt
De Spaarndammerbuurt moest voor beter onderdak voor havenarbeiders zorgen aan het begin van de vorige eeuw. De trots op de ‘verheffing’ van de arbeider spat ervan af. Architect Michiel de Klerk was een grootmeester van de Amsterdamse School met het woonblok Het Schip als hoogtepunt. Organische vormen, prachtig vormgegeven en beschutte pleinen en straten en fraaie baksteenarchitectuur, brede verbindende goten. Plus prachtige poorten.

Staatsliedenbuurt
Van oorsprong vooral revolutiebouw uit de tweede helft van de 19e eeuw. Maar vanaf begin vorige eeuw steeds meer sociale woningbouw. Zoals het eerste blok sociale huurwoningen in Nederland uit 1909 aan de van Beuningenstraat. Speciaal aandacht gevraagd voor het voormalige drinkwaterleidingterrein. Rond 1995 getransformeerd tot een fraai woongebied met maar liefst zo’n 600 woningen. Een groene en autovrije woonomgeving, wat een rustgevende oase in de hectische stad oplevert.

Frederik Hendrikbuurt
Het stratenpatroon weerspiegelt volledig de revolutiebouw van de tweede helft van de 19e eeuw. Lange straten met smalle profielen, ondiepe achtertuinen en amper parkjes. Zoveel mogelijk woningen met zo min mogelijk openbare voorzieningen. Winstoptimalisatie. Met al wel de eerste blokken sociale woningbouw van begin vorige eeuw. De Kop van Jut ontleent zijn naam aan de voormalige functie als circus- en kermisterrein. In de jaren ‘80 van de vorige eeuw is dit schiereiland met vooral sociale huurwoningen herontwikkeld.

Geuzenbuurt
Het gebied Landlust vormt een trendbreuk met de dominante invloed van de expressionistische stijlkenmerken van Amsterdamse School. Al in de jaren ’30 van de vorige eeuw kreeg het modernisme vaste voet aan de grond in Amsterdam. Met architect Ben Merkelbach als een grote roerganger. Licht, lucht, ruimte. Open bouwblokken en uniformiteit zodat daadwerkelijk alle bewoners een even fraaie en functionele woning huren. Met mooie groenzones tussen de bouwblokken in. Renovaties zijn duidelijk minder of minder geslaagd. De scherpe observator ziet dat bij recentere renovaties veel respectvoller met het oorspronkelijk ontwerp omgegaan wordt.

Bos en Lommer
De stedenbouwkundige plannen dateren van juist voor de Tweede Wereldoorlog. ‘Een degelijke linkse buurt zonder vertier.’ Bos en Lommer is grotendeels juist daarna gerealiseerd. Het modernisme krijgt stevig voet aan de grond in de thuisstad van de expressieve Amsterdamse School. Licht, lucht en ruimte. Strokenverkaveling, waarbij de levendige Bos- en Lommerweg met de vele voorzieningen en winkeltjes als kloppend hart fungeert. Een multicultureel woongebied waar grootschalig gerenoveerd en geherstructureerd wordt.

Kolenkitbuurt
De buurt is vernoemd naar de Opstandingskerk met klokkentoren, waarvan de vorm overeenkomsten met een kolenkit vertoont. Kort voor en na de Tweede Wereldoorlog gebouwd. In 2009 nog door toenmalig minister Eberhard van der Laan als ‘slechtste wijk van Nederland’ betiteld. Hoe anders is het nu. Fraaie vervangende nieuwbouw met mooie groenvoorzieningen. Respectvolle renovatie van de van oorsprong daadwerkelijk fantastische bouwblokken aan de noordzijde van de Bos- en Lommerweg.

Slotermeer
Veel Aireywoningen in het portieketagebouwsysteem. Vier woonlagen op een plint met bergingen. De oorspronkelijke uniformiteit verdwijnt vanzelf. Drie renovatieoplossingen op rij: een gestukt buitengevelisolatiesysteem dat Oost-Europese associaties oproept, subtiele steenstrips zodat het op een traditioneel bakstenen gebouw lijkt én gerenoveerde oorspronkelijke betonnen gevels met binnenisolatie. De Verfdoos dateert ook uit de jaren ’50 van de vorige eeuw. Met een stoere betonnen onderconstructie. Veel beton, glas en primaire kleuren als verwijzing naar Piet Mondriaan.

Geuzenveld
Dudok is natuurlijk vooral bekend van het stadhuis en Hilversum en de vooroorlogse tuindorpen aldaar. Minder bekend is dat hij zeker na de Tweede Wereldoorlog het modernisme volledig omarmde en daar een eigen invulling aangaf. Ruim een halve eeuw later zijn de Dudokhaken respectvol gerenoveerd en weer eigentijds gemaakt. Fraaie samenhang tussen openbaar gebied en bebouwing. Prachtig ritme in de gevels met hun horizontale geleding vanwege de galerijontsluiting. In de oorspronkelijke droogzolders bevindt zich inmiddels woonruimte.










































