Trage Tocht Marknesse – Wandelen door Waterloopkundig Laboratorium

De wandeling start in het Waterloopbos met diverse waterkundige modellen uit de jaren ’50 en ’60. Van digitale simulatiemodellen was nog geen sprake en dus moest er op schaal geexperimenteerd worden met watermodellen. Zo komen de splitsing van de Rijn en de IJssel voorbij, de havens van Bangkok en Laos, de Deltawerken, golfmachines en de haven van Libië. Het is een kleine reis over de wereld langs plekken waar het water een grote invloed had op het landschap. De Nederlanders waren, en zijn nog steeds, vermaard om hun kennis van het beheersen van het water. En het waterloopkundig laboratorium was vermaard en had internationale bekendheid. Je loopt via een ingenieus stelsel van sloten, beken en stuwen die het water naar de verschillende modellen leidde. Het stond al lang op mijn verlanglijstje en het was meer dan de moeite waard. Het tweede gedeelte was een toetje door de polderbossen: Voorsterbos en Wendelbos.

Het Waterloopbos is een voormalig terrein voor waterloopkundig onderzoek bij Marknesse in de Noordoostpolder. Het was proefterrein van het Waterloopkundig Laboratorium De Voorst, een nevenvestiging van het Waterloopkundig Laboratorium in Delft. Het gebied wordt gekenmerkt door restanten en ruïnes van bouwsels van het laboratorium. Nadat het zijn functie als plek voor grootschalige proefopstellingen van waterkeringen en dammen verloor ontwikkelde er zich een moerasbos. Het terrein, dat deel uit maakt van het ca. 1000 hectare grote Voorsterbos, is sinds 2002 eigendom van de Vereniging Natuurmonumenten en vanaf 2016 opgenomen in het register van rijksmonumenten.

Het Waterloopkundig Laboratorium De Voorst was een nevenvestiging in de Noordoostpolder van het Waterloopkundig Laboratorium. Van 1952 tot 1995 werden in de buitenlucht en later in hallen met 35 grote schaalmodellen van zeearmen en havens, zoals van de Deltawerken en de haven van Lagos proeven gedaan om de invloed van waterbouwkundige werken op de loop van het water te kunnen voorspellen. De Voorst werd aangelegd in het net aangelegde Voorsterbos. Dit bos was aangelegd op keileem, een niet waterdoorlatende grondsoort. Daarbij kwam dat het bos ca. 5 meter lager ligt dan het peil van het Vollenhovermeer waardoor het eenvoudig was om waterlopen na te bootsen: men groef sloten en kanalen om het water naar de modellen te leiden en met behulp van schuiven werd de aanvoer ervan geregeld. Experimenten in de buitenlucht werden in de loop der tijd vervangen door opstellingen in grote loodsen waar de klimatologische omstandigheden beter beheersbaar waren. De Deltagoot functioneerde nog tot 2015.

Het Wendelbos is een vrij nieuw bos in de Noordoostpolder. De naam Wendelbos komt van een oud buurtschap bij Vollenhove. Dit natuurgebied is 120 hectare groot en sluit aan bij het Waterloopbos. Het bos is pas in 2006 als een nat loofbos aangelegd, maar het groeit heel snel en je vindt er ondertussen elzen, populieren en wilgen. Op de drogere gronden staan kersenbomen, eiken en essen. Er broeden veel zangvogels in het Wendelbos en ook er leven veel reeën.

Het Voorsterbos ligt tussen Kraggenburg en Vollenhove, en is eigendom van Natuurmonumenten. Bij de inpoldering van de Noordoostpolder kwam dit gebied als een keileembult tevoorschijn. Door deze grondsoort was dit gebied ongeschikt voor landbouw en werd het voor bosbouw bestemd. De eerste aanplant vond plaats in 1944. Het was oorspronkelijk een productiebos waar populieren en sparren waren aangeplant. In 1997 kwam een deel in bezit van Natuurmonumenten. Sindsdien kreeg het bos een natuurlijker structuur.

De Noordoostpolder is in oktober 1939 drooggelegd, wat betekent dat deze polder op dit moment al 86 jaar oud is. De polder werd de eerste IJsselmeerpolder nadat de dijk tussen Urk en Lemmerland werd gesloten.  Op 2 februari 1936 werd met de voorbereidende werkzaamheden begonnen, en in 1937 werd de aanleg van in totaal 31,5 kilometer dijk aanbesteed. Op 3 oktober 1939 werd de dijk tussen Lemmer en Urk gesloten. Urk was voortaan geen eiland meer. Op 13 december 1940 werd de dijk aan de zuidkant van de polder nabij Schokkerhaven gesloten, de totale dijklengte was nu 54 km. De polder viel officieel droog op 9 september 1942. Nu was ook Schokland niet langer een eiland, dit lag voortaan midden in de polder.