Klompenpad Lint en Liniepad – Wandelen langs de Hollandse Waterlinie

Vandaag in een opnieuw winters decor weer eens een Klompenpad gelopen. Ik koos er een in een hoekje van Nederland waar ik nog nooit gewandeld heb: het Eiland van Schalkwijk. Het poldergebied is uitgestrekt en over rustige en weliswaar verharde wegen loop je langs viertal onderdelen van de Hollandse Waterlinie: Werk aan de Groeneweg, Fort Honswijk, Lunet aan de Snel en inundatiegebied Blokhoven. Halverwege geniet je van de uitzichten over de Lek met aan de overkant Everdingen. Behalve de imposante bouwwerken van de Hollandse Waterlinie is het pad door de polder in een rechte lijn naar de kerk van Schalkwijk absoluut hoogtepunt. Langzaam nadert de kerk waarna je de wandeling eindigt bij TOP Eiland van Schalkwijk, een mooie plek om na te genieten van de wandeling.

Het dorp is ontstaan nadat in het jaar 1130 diverse gebieden zoals Vuijlcop, Waalseveld, Bieshaar, Tetwijk, Goyerveld, Kanenbroek en Blokhoven werden ontgonnen. Schalkwijk is het centrale dorp op het Eiland van Schalkwijk, een agrarisch poldergebied dat wordt omkaderd door de wateren van de Lek, het Amsterdam-Rijnkanaal en het Lekkanaal. De plaats is een lintdorp langs de Schalkwijkse wetering.

Het Werk aan de Groeneweg is een Nederlandse stelling langs de Lek op het Eiland van Schalkwijk. De stelling is onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en gebouwd tijdens de mobilisatie van de Eerste Wereldoorlog. Hetoest een eventuele directe aanval uit het oosten weerstaan. De stelling bestond uit een aarden wal met loopgraven en grachten. Deze stelling liep vanaf de Achterdijk tot in de uiterwaarden van de Lek. Ook werden er schuilplaatsen gebouwd van gewapend beton. In 1936 werden tien schuilplaatsen omgebouwd tot een kazemat. Tijdens de mobilisatie van de Tweede Wereldoorlog in 1939 en 1940 werd het Werk uitgebreid met tankversperringen, mitrailleuropstellingen en nieuwe schuilplaatsen.

De Lek is vanaf Wijk bij Duurstede de voortzetting van de Nederrijn en stroomt bij Kinderdijk met de Noord: als Nieuwe Maas zet de rivier zich in westelijke richting voort. De rivier is hier de provinciegrens tussen Utrecht en Gelderland. De Lek doorsnijdt de Nieuwe Hollandse Waterlinie en ter bewaking van toegang tot Holland zijn twee grote forten gebouwd: Fort Honswijk en Fort Everdingen.

Fort Honswijk heette oorspronkelijk Fort Willem II en is ook onderdeel van de Nieuwe Hollandse Waterlinie. In 1841 begon men met de bouw van een torenfort op de Noorderlekdijk ten westen van Honswijk. De toren telde drie verdiepingen met op het dak een open batterij. Hiermee werd voorkomen dat een vijand over de Lek of over de dijk in het geïnundeerde gebied naar het westen kon oprukken. In 1848 was het fort klaar. In 1935 is Fort Honswijk korte tijd gebruikt als concentratiekamp. Het was het eerste concentratiekamp van Nederland. Het ontstond nadat Nederland begin januari 1935 met de Gestapo in Berlijn had afgesproken inlichtingen uit te wisselen over communistische activiteiten van bepaalde personen.

Het werd in 1845 aangelegd. Tussen 1871 en 1879 kwamen er twee gebouwen. Het lunet ligt 300 meter ten noorden van Fort Honswijk en maakt deel uit van de Stelling van Honswijk. Het Lunet aan de Snel is een klein verdedigingswerk en heeft twee lange zijden, face, die in een punt toelopen. De punt wijst naar het oosten, de kant waar de vijand werd verwacht. Het geheel is omringd door een gracht en aan de achterzijde loopt een inundatiekanaal. Dit kanaal was speciaal gegraven om de inundatie ten zuiden en zuidoosten van Utrecht sneller laten verlopen.

Ook Waterbergings- en inundatiegebied Blokhoven is een watergebied in de nabijheid van Fort Honswijk en maakte ook deel uit van Nieuwe Hollandse Waterlinie. Om de vijand de doorgang te bemoeilijken kon een groot gebied onder water worden gezet. In de Tweede Wereldoorlog is de polder Blokland twee keer echt onder water gezet. De eerste keer gebeurde dat tijdens de meidagen van 1940, toen de Duitsers in opmars waren richting het westen. Aan het eind van de oorlog waren het de Duitsers die de polder onder water zetten om de geallieerden de weg te belemmeren. Momenteel is het een waterbergingsgebied.