De Traagste Tocht – Den Dolder-Baarn

Het trio Traagste Tochters liep vandaag gestaag verder in etappe 11 van Den Dolder naar Baarn. De vele bosgebieden werden soms afgewisseld door opener gebied zoals De Stulp en het Nonnenland. Met bijna 100% zandpadgarantie bereiken we na circa 15 kilometer het koninklijke Baarn. Het vele bos werd op het eind van de etappe afgesloten met een prachtige berceau vlakbij het koninklijke Soestdijk. Nederland heeft nog ontzettend mooie natuurgebieden die op de Utrechtse Heuvelrug in een lang lint van zuidoost naar noordwest lopen. Nu even een korte pauze voor de Traagste Tocht vanwege vakanties, in augustus volgt etappe Baarn richting Hilversum en Bussum.

De Willem Arntsz Hoeve is een voormalig psychiatrisch zorgcomplex waarvan de bebouwing van dit ‘Buitengesticht’ nog het grootste deel aanwezig is. De instelling is genoemd naar de vermogende Utrechts schepen Willem Arntsz die in de 15e eeuw in zijn testament geld naliet aan de broeders van het St. Barbara- en het Bartholomeïgasthuis om een gasthuis voor voor geesteszieken te bouwen. De Willem Arntsz Stichting kocht in 1905 grond in Den Dolder om daar ook een vestiging op te richten, uit de overtuiging dat ‘een meer doeltreffende genezing van de lijders van krankzinnigheid gevonden kon worden door een verpleging te midden van de schoonheid en de rust der vrije natuur.’ Na de boerderij werden woningen, dienstgebouwen en paviljoens voor de patiënten gebouwd. Ontwerper van deze eerste gebouwen in de stijl van de Amsterdamse School was de Amsterdamse architect Frans Poggenbeek.

De Oude Tol is een open bosgebied met hier en daar nog heideveldjes. Het is een rustgebied voor onder andere reeën en vogels. Het was tot de twintigste eeuw onderdeel van uitgestrekte vochtige heidevelden met hier en daar wat stuifduinen. In het bos groeien bomen als grove den, eik en berk. Het vormt een ecologische schakel tussen de natuurgebieden ten noorden en ten zuiden van Den Dolder.

Door de ligging in een laagte van de stuwwal ligt, is het gebied van oudsher nat. Toen het bos langzaam bezit nam van de voormalige akker nam werd het jonge bos verwijderd en de verrijke bovengrond afgegraven. De bodem werd daardoor natter en minder voedselrijk. In het ontstane schraalland kwam hierna op grote schaal de koningsvaren op.

Vanaf omstreeks het jaar 1300 begon de turfwinning in dit gebied en daarmee ook de ontwatering. Dit in opdracht van het Nonnenklooster in Oostbroek in De Bilt, want zij waren de grondeigenaren. Hieraan is ook de naam Nonnenland ontleend. Het Nonnenland verdroogde extra door de latere waterwinning, waardoor een aantal plantensoorten verdween. In 2003 besloot Staatsbosbeheer de door turfwinning verdroogde gebieden weer nat te maken. Een duizend jaar oud beekje werd opnieuw uitgegraven en er zijn diverse poelen ontstaan. In het gebied komen veel reeën voor. In de poelen leven reptielen, amfibieën en libellensoorten als de keizerlibel en de viervlek.

Het terrein ligt tussen de tuinen van Paleis Soestdijk en de Lage Vuursche. De Stulp wordt in de 14e eeuw reeds genoemd. Al in de eeuw daarvoor werd het aanwezige hoogveen gebruikt voor turfwinning. In het landschap bevinden zich nog restanten van ‘wijken’ die door turfgravers werden gegraven om te turf af te voeren. Een deel van het terrein bestaat nog uit stuifzand. Een stuifdijk met eikenhakhout voorkwam vroeger dat de akkers onderstoven.

Vroeger hoorde het bos bij Soestdijk. In de jaren ’80 is het bos verkocht aan de Nederlandse Staat. Tijdens de Franse bezetting veranderde Soestdijk tijdelijk in een kazerne: de Fransen stalden er hun paarden. Mogelijk is dit bos daarom het Paardenbos genoemd.

Wat we nu het Baarnse Bos noemen, was lange tijd het overbos dat hoorde bij paleis Soestdijk. In 1758 werd het Baarnse Bos toegevoegd aan Soestdijk waartoe ook een berceau behoorde. De berceau is een loofgang van beuken en eiken die zo zijn gesnoeid dat ze een bladerdak boven het wandelpad vormen. De loofgang was bedoeld om wandelaars tijdens het wandelen schaduw te geven. Een zonverbrande huid paste volgens de toenmalige mode bij werkers op het land en niet bij de elite. De berceau begint achter de bijgebouwen van Paleis Soestdijk en eindigde met een rondgang rond de Linde Kom. Diepere gedachte achter de route van de berceau is dat de loofgang de levensloop weergeeft; soms recht en dan weer kronkelig om uiteindelijk te eindigen bij de weerspiegeling van de ziel, de dood, in het stilstaande water van de Linde Kom.