Trage Tocht Oudewater – Wandelen in het Groene Hart

De route begint en eindigt in Oudewater waar je het ene na het andere historische gebouw ziet. De geschiedenis is aan de straten af te lezen. Het oude voormalige stadhuis, de bruggen, de boten op de Hollandsche IJssel, de Waag en karakteristieke woningen, het is zeer de moeite waard. Hierna volgen vijf lange kilometers over de Tiendweg, een oude veenkadeweg, dwars door de polder met links en rechts sloten en veel weilanden. Overal weidevogels langs en boven je, het is soms ploeteren door de modder maar een en al rust en weidsheid. De tussenstop is in Hekendorp met even een uitstapje naar de Enkele en Dubbele Wiericke en in het dorp de schandpaal waar je ‘te schande’ werd gezet. De terugweg naar Oudewater leid je langs de Hollandsche IJssel, ook kilometers lang. Je moet ervan houden, maar voor ons was het genieten. Ondanks de weinige variatie in dit landschap is het genieten van rust, ruimte, stilte en weidsheid.

De plaats verkreeg stadsrechten in 1265 en kan daarmee worden beschouwd als de oudste stad in het Groene Hart. Het ligt aan de monding van het riviertje de Lange Linschoten in de Hollandse IJssel. Oudewater heeft ruim 300 historische panden, 97 gemeentelijke monumenten en 127 rijksmonumenten en daarmee de hoogste monumenten-dichtheid van Nederland. Oudewater ontstond omstreeks 1100 in een meanderbocht waar de Lange Linschoten samenkomt met de Hollandse IJssel. De oorsprong van de naam berust op water(loop) en oud, ter onderscheiding van een later gegraven nieuwe waterloop.

De stad is bekend vanwege de ‘Heksenwaag’ uit 1545, werd rijk door de touwindustrie. De Waag van de stad Oudewater wordt ook wel de Heksenwaag genoemd, omdat hier van de 16de tot in de 18de eeuw personen werden gewogen die van hekserij werden beschuldigd. Oudewater was in de 16e en 17e eeuw een belangrijke producent van touw en was daarmee een welvarende stad. Dit touw werd onder meer gebruikt voor de schepen van de Vereenigde Oostindische Compagnie. Een groot aantal panden in de historische binnenstad dateert nog van deze periode.

Het Groene Hart is een binnen de Nederlandse Randstad gelegen, relatief dunbevolkt veenweidegebied. Rond het Groene Hart liggen Rotterdam, Den Haag, Zoetermeer, Leiden, Haarlem, Amsterdam en Utrecht. Het gebied is in 2004 aangewezen als Nationaal Landschap. De Hollands-Utrechtse laagvlakte is in de loop van vele eeuwen ontstaan door de groei van een dikke, natte veenlaag. Deze moerassige veengrond werd door ontwatering geschikt gemaakt voor landbouw, veehouderij en het winnen van turf. In de middeleeuwen ontstond er een ring van steden rond het uitgestrekte waterrijke veenweidegebied. Naast de verkavelingspatronen zijn oeverwallen, veenplassen, dijken, kaden, buitenplaatsen en landgoederen getuigen van de ontstaansgeschiedenis van het Groene Hart.

De rivier legt een enigszins boogvormige route af tussen Nieuwegein en de Nieuwe Maas ten oosten van Rotterdam. De Hollandse IJssel was oorspronkelijk een zijarm van de Lek, die arm in de 13e eeuw werd afgedamd. Langs de IJssel werden na de afdamming veel steenfabrieken gesticht, aanvankelijk in de bovenloop. Ze waren nodig voor de bouw van kastelen, kerken, stadswallen, bolwerken en kademuren.

Hekendorp was voorheen bekend als Goejanverwelle. Binnen het dorp Hekendorp herinneren de straatnaam Goejanverwelle en de Goejanverwellesluis nog aan de oude naam van het dorp. Er bestaan tegenstrijdige verklaringen over de herkomst van de naam Goejanverwelle. De meest plausibele verklaring is, dat buurtschap en gelijknamige sluis en dijk hun naam ontleend hebben aan de landeigenaar Goe Jan Verwelle, die hier in het begin van de 15e eeuw woonde.

De Enkele Wiericke is een bijna acht kilometer lange kanaal gegraven in 1364 om het overtollig water van de Oude Rijn te kunnen lozen op de Hollandse IJssel. Parallel aan de Enkele Wiericke loopt de Dubbele Wiericke en beide kanalen begrenzen de polder Lange Weide. Samen maken ze deel uit van de oude Hollandsche Waterlinie.