Trage Tocht Sittard – Wandelen naar Keutelbeek en Roode Beek

We maken een wandeling in de oude stad Sittard waar het groen opvallend dicht bij de stadskern ligt. De stad zelf is een bezoek waard met veel katholiek erfgoed en oude panden. Ten noorden liggen de schootsvelden, onderdeel van de oude vesting. De markt is gezellig, de Limburgse vlaai smaakte goed, en zo net voor carnaval zijn de voorbereidingen voor het grote volksfeest al in volle gang. Maar wat een groen rond de stad! De Geleenbeek die door de stad stroomt en de Kollenberg in het glooiende landschap ten oosten van de stad. Het maakt deze wandeling meer dan een stadswandeling want je proeft de natuur volop: groene spechten, bonte spechten, rode wouw, dassensporen, wilde zwijnen en nog veel meer.

‘Om parkeerproblemen in de stad te vermijden, starten we halverwege de route ten oosten van Sittard. Aan de rand van de wijk Europapark  lopen we aan de rand van stad en platteland met uitzicht op de bossen van het Tüdderner Fenn in Duitsland. Het landschap is hier glooiend, en langs de paden staan waarschuwingen dat het everzwijn hier volop aanwezig is. Er is hier volop aandacht voor het groen in de wijk. Mooie wandelpaden, proeftuinen en overal waterbuffers en wadi’s aan de rand van de bebouwing. De paden verlaten de nieuwbouwwijk en over een oude veldweg klimmen we langzaam tussen de hoogstamboomgaarden naar de Kollenberg.’

‘Het pad stijgt naar de Kollenberg. Je loopt tussen de hoogstamboomgaarden die hier nog beschermd en in ere worden gehouden. Het pad lijkt op een holle weg, diep ingesneden in de berg. Boven aangekomen leidt een oude veldweg je dwars over het glooiende hoger gelegen land. Uitgebloeide zonnebloemen staan hier op de uitgestrekte velden. Een rode wouw cirkelt boven ons en twee buizerds proberen hun territorium te verdedigen. We passeren een bankje en gaan in op de uitnodiging die op een plaatje staat: Zettich gerus ève nève Peer. Bèsse ‘m beu? Dan geisse weer. Even tippen we het dal van de Geleenbeek aan waarna we aankomen bij de Sint Rosakapel.’

De Kollenberg is een 100 meter hoge heuvel bij Sittard, en mag worden beschouwd als een van de verste uitlopers van de Ardennen en de Eifel. De oorsprong van de naam is niet duidelijk. Mogelijk is de Kollenberg genoemd naar de zeer belangrijke verbindingsweg tussen Vlaanderen en Keulen, of Collen. De heuvel is rijk aan historie en het meest bekende gebouw is de bijna 350 jaar oude Sint-Rosakapel. Opmerkelijk detail is dat op de Kollenberg de eerste film Flodder is opgenomen. De dure woningen die in de gelijknamige wijk op de westflank van de Kollenberg staan waren een relevant decor.

‘De kapel is helaas gesloten maar het grote kruis gehuld in rozen op de helling voor de kapel laat zien dat het wel vaak bezocht word. De hoekstenen in mergel en mooi metselwerk ondersteunen het grote opschrift: Rosa, patrones van Sittard. Elk jaar wordt hier in het laatste weekend van augustus in Sittard het Sint Rosafestival gevierd met een kermis, circus, culturele evenementen en traditioneel op de laatste zondag van augustus de Sint Rosaprocessie. Langs de weg die langzaam afdaalt naar de stad Sittard staan zeven zogenaamde voetballen, niskapelletjes waar je kunt bidden. Ook een imitatiegrot, de zogenaamde Hof van Olijven, laat zien dat het katholieke geloof diep in de Limburger zit. Ooit brak in Sittard dysenterie uit en Rosa zou hier een einde aan hebben gebracht!’ 

De kapel uit 1675 staat aan het uiteinde van de Kapellerweg aan een kruispunt van wegen. De kapel staat op het hoogste punt van Sittard, ongeveer 100 meter boven NAP, en is gebouwd op een kapelberg die op haar beurt weer op de Kollenberg gelegen is. De kapel is gewijd aan Rosa van Lima, die Sittard in 1668, het jaar van haar zaligverklaring, van de zwarte pest zou hebben bevrijd. Sinds 1669 is ze Stadspatronesse van Sittard. In 1671 werd zij heilig verklaard. In de omgeving van de kapel bevinden zich zeven voetvallen en een imitatiegrot, de zogenaamde Hof van Olijven. Voetvallen zijn niskapelletje vaak geplaatst langs een weg naar een bedevaartsbestemming, of langs de helling van een heuvel.

‘We bereiken de oude stad Sittard. Even lopen we door oude straatjes met statige voorgevels. Maar de route leidt je eerst door de schootsvelden en over de hogere omwalling van de stad kijk je uit over de resten van de verdediging van de stad. Een ijsvogel vliegt onder ons, geheel in de felblauwe kleur te zien. Hier was vroeger geen bebouwing toegestaan, het leger moest tenslotte vrij zicht hebben. Daarom kijk je nu uit over het lager gelegen water. Die hebben nu de functie van waterbuffer en langs statige lindes bereiken we de binnenstad.’ 

De schootsvelden van Sittard zijn een open ruimte binnen het schootsveld rondom de omwalling van de voormalige vestingstad Sittard. Zij maken deel uit van de vestingwerken van Sittard. De schootsvelden hadden in de middeleeuwen daadwerkelijk een militaire functie om in geval van dreigende aanvallen vrij zicht rondom de vesting te hebben en om eventueel tegenaanvallen door de artillerie te kunnen inzetten. Om die reden was binnen dit gebied geen bebouwing toegestaan. Het gebied vormt tegenwoordig een parkachtige rand rondom de Sittardse binnenstad. Ook zijn delen van de stadsgracht hersteld. Een deel van de schootsvelden is nog in gebruik als volkstuinen.

‘De binnenstad is gezellig en na een kop koffie en een Limburgse vlaai lopen we over de stadswal, een lichte verhoging, verder naar het klooster. Het complex is gigantisch, enorm groot. Even lager liggen de tuinen en ook een kleine begraafplaats van de nonnen. Een kruip-door-sluip-door-trappetje leidt je hier naartoe. Het is een mooie stille en serene plek in de stadsdrukte. Even verder heb je een prachtig uitzicht op de stad en het contour laat je de drie kerken en het immense klooster zien.’ 

Het Ursulinenklooster in Sittard is een voormalig kloostercomplex van de zusters Ursulinen in het centrum van de stad. De zusters Ursulinen kwamen in 1843 naar Sittard en vestigden zich in een voormalig woonhuis dat bekend was als het “Huis op de Berg”. Dit bouwwerk werd gebouwd in 1642 in opdracht van een toenmalige rentmeester en werd daarna bewoond door verschillende adellijke families. Het voormalige klooster en pensionaat is gelegen aan de Oude Markt en is het noordelijkste bouwwerk binnen de omwalde binnenstad.

‘We laten de stad achter ons. Eigenlijk te snel, want de stad is op zich al een wandeling waard. Soms nauwe steegjes, de Grote of Sint Petruskerk, de oude panden, het Kloosterkwartier, het Mariapark en de Markt, overal historie.’ 

Het is een van de oudste plaatsen in het huidige Nederland waarvan de naam vermoedelijk is afgeleid van Siter, wat verder valt te herleiden tot het Oudhoogduitse sîte, ‘hoogte’ of ‘berghelling’. De plaats ligt inderdaad tegen een helling, de Kollenberg, gelegen tussen de Geleenbeek en de Roode Beek. Sittard groeide vanaf de 11e eeuw sterk uit en kreeg in 1243 stadsrechten van hertog Hendrik IV van Limburg. In de jaren 60 en 70 van de 20e eeuw is het centrum van Sittard sterk gesaneerd, waarbij veel oude gebouwen zijn vervangen door moderne. Ook is er een geheel nieuw winkelcentrum aangelegd. Zodoende is er van de geschiedenis van de stad weinig meer direct zichtbaar.

‘De Keutelbeek stroomt als een groene long door de stad. Een pad dicht langs het water en veel lager dan de omliggende bebouwing leidt je langs het snel stromende water. Vanuit het Stadspark waar de beek begint, lopen we de stad uit. Al snel bereiken we het groen dat hier heel dicht bij de stad ligt. Ook hier beversporen, het beestje is bijna overal in Limburg aanwezig, in elke beek, in elke waterpartij.’ 

De Keutelbeek is een aftakking van de Geleenbeek in Sittard. De Keutelbeek vangt aan in het Stadspark Sittard, een kleine honderd meter stroomafwaarts van de Ophovenermolen. De Geleenbeek vertakt zich hier in twee stromen: de linker stroom wordt de Keutelbeek genoemd en de rechter stroom de Molenbeek. De beek had in het verleden te maken met grote vervuiling en zorgde bijgevolg voor enorme stankoverlast. Daarom is in de twintigste eeuw de beek door het centrum over een lengte van 440 meter overkluisd. De vervuiling is tegenwoordig veel minder en sinds 2017 is de overkluizing van de beek gehalveerd.

‘We naderen het einde van de wandeling in het rondje in en buiten de stad Sittard. De Keutelbeek en Molenbeek hebben plaats gemaakt voor de Rode Beek, of Rothenbach. Even lopen we op Duits grondgebied in het plaatsje Tüddern en keren terug naar de beek. Flink slingerend langs korte meanders markeert een grenspaal dat we weer in ons land zijn. We eindigen de wandeling en kijken terug op een stadswandeling die meer dan groen is. Met een verrassende stad als beginpunt. Na veertig jaar terug hier het Pelgrimspad gelopen te hebben, was de nieuwe kennismaking meer dan leuk.’ 

Na het samenvloeien van de twee bovenlopen vormt de Roode Beek over een lengte van circa drie kilometer de grens tussen Duitsland en Nederland. Het is een zijriviertje van de Geleenbeek en stroomt door de Duitse Kreis Heinsberg en de Nederlandse provincie Limburg. De beek dankt zijn naam aan het ijzerrijke water dat uit het enige gebied stroomt, wat een roestbruine tot rode kleur veroorzaakt. De beek werd in de 20e eeuw rechtgetrokken en gekanaliseerd, maar is recentelijk in ere hersteld als een meanderend beekdal.