DE WANDELING IN WOORD EN BEELD
Het landschap rond de voormalige veenkolonie is landschappelijk en historisch gezien zeer de moeite waard. Hier kregen de armlastigen ver van de bewoonde wereld een beter bestaan. Bij de start bij het Gevangenismuseum vallen krachtige en korte namen op de huizen op: Hou en Trouw, Werk en Bid, Arbeid en Recht. Het is duidelijk dat met een strak en streng regime hier de bewoners in het gareel werden gehouden. De koloniewoningen ademen een bijzonder sfeer en de hiërarchie met woningen van de directeur, de controleurs en de arbeiders met centraal het vierkante gevangenisgebouw is overal duidelijk aanwezig. Een klein uitstapje naar het Gevangenismuseum is meer dan de moeite waard waarna de eerste kilometers door bos en open velden slingeren. Even een uitstapje naar het Spaansche Kerkhof en een prachtige beukenlaan leidt je richting riviertje de Stokkert. Aan de rand van het immense beekdal loop je vervolgens op de grens van de natuur en cultuur. Links aardappel- en maïsvelden, rechts het natte beekdal. Op de schaarse weilandjes grazen koeien, boven ons een ooievaarspaar en een buizerd en op een paaltje een roodborsttapuit. Eerst nog langs graanvelden, verder over nattere stukken en uiteindelijk over een kronkelend vlonderpad bereiken we de overkant van het beekdal. Het beekdal wordt gevoed door het Fochteloërveen waarna het water uiteindelijk in het Lauwersmeer stroomt. Met overal bloeiende planten kleurt het beekdal dan weer geel en dan weer blauw. Langs geelgekleurde velden met koolzaad en enkele verlaten boerderijen bereiken we weer de grens van Veenhuizen. Nog even een rondje door het bos en de eerste koloniewoningen zijn weer te zien. Trage Tocht Veenhuizen, een mooie mix van natuur en historie, met een gevarieerd landschap van bos en beekdal en een bijzondere geschiedenis.
ROB WOLFS OVER DE WANDELING
'We maken een mooie wandeling vanuit de voormalige dwangkolonie en het tegenwoordige gevangenisdorp Veenhuizen. In de voormalige dwangkolonie zijn nog veel monumenten aanwezig uit de periode van de eerste kolonie. Opvallend zijn de vele moralistische opschriften op de huizen, zoals 'arbeid adelt' en 'orde en tucht'. Aan het begin of eind van de wandeling brengen we natuurlijk een bezoek aan het Gevangenismuseum.'
ACHTERGRONDINFORMATIE
Veenhuizen
Begin 19e eeuw bouwde de Maatschappij van Weldadigheid in Drenthe het kolonie dorp Veenhuizen, bedoeld om veelal bedelaars, arme gezinnen en weeskinderen uit grote steden huisvesting en een beter bestaan te bieden. De bewoners werden ondergebracht in 3 gestichten, ze stonden onder permanent toezicht en moesten hun eigen voedsel verbouwen. Later werd de kolonie door het Rijk gebruikt als straf- en werkinrichting. Sinds 1994 is het Tweede Gesticht van de kolonie van weldadigheid in Veenhuizen een Rijksmonument. En sinds 26 juli 2021 staat de kolonie van weldadigheid op de UNESCO erfgoed lijst.
Witte Bruggetje
Spaansche Kerkhof,
Het Spaansche Kerkhof in Veenhuizen is een historische archeologische vindplaats en een restant van de kerk en nederzetting van het oude Veenhuizen uit de 14e en 15e eeuw. Het gebied ligt verscholen in het bos tussen de Oude Norgerweg en de Dominee Germsweg. Aan een heuvel, met een doorsnede van zo’n veertig meter, hangt de naam Spaansche Kerkhof. Vermoed wordt dat op deze heuvel de kapel heeft gestaan van het laat-middeleeuwse Veenhuizen. Uit talrijke aardwerkvondsten uit de omgeving blijkt dat het dorp in de veertiende eeuw redelijk welvarend moet zijn geweest. Zelfs welvarend genoeg om een eigen parochiekerk te hebben. Op een oude kaart uit 1639 is een gebouw aangegeven dat mogelijk de kerk verbeeldt. De naam van de heuvel hangt wellicht samen met een verblijf van Spaanse troepen in de Tachtigjarige Oorlog. Soldaten zouden hier verwoestingen hebben aangericht en er werden volgens de overlevering zelfs enkele Spaanse soldaten hier begraven.
Eenzame zonnebloem
De Slokkert
Dit beekdal laat zien hoe het landschap eruitzag voor de komst van de Maatschappij van Weldadigheid, die kolonisten op het veenlandschap liet turfsteken. Toen was dit een weids landschap met graslanden, houtwallen en weelderige bossen, uitgesleten door smeltwater van de gletsjers uit de ijstijd. De Slokkert is een bovenloop van het Peizerdiep, een rivier die via het Reitdiep uitmondt in het Lauwersmeer. De afgelopen jaren is de beek weer in zijn bochtige glorie hersteld. Op verschillende plekken zijn vistrappen aangelegd.
Bereklauw in het zonlicht
Wilgenroosje
Veenhuizen 'boeit'
Grote kattenstaart
KENMERKEN VAN DE WANDELING
Trage Tocht Veenhuizen is ontworpen door Rob Wolfs.
Net als de overige Trage Tochten is de wandeling te vinden op Wandelzoekpagina.
Afstand
15 kilometer
Soort wandeling
Rondwandeling
Landschap
Beekdal en historie
Beoordeling
8 (8/10)
Startpunt
Parkeerplaats Esserheem, Veenhuizen (Dr)
Datum
14-7-2026
