Trage Tocht Maastricht Dousberg – Wandelen naar het Jekerdal

De Stadse Tocht vanuit de wat decadente Dousberg is meer dan alleen bebouwing in Maastricht en de naam ‘Stadse Tocht’ doet eigenlijk tekort. De start gaat vooral over het golfterrein waar je over oude wegen langs mooie meidoornhagen loopt. Wat volgt zijn de flanken van de bebouwing van Maastricht door de wijken Belfort, Mariaberg en Biesland met mooie parken en verrassende paadjes. Al snel bereik je het Jekerdal in het glooiende landschap van Zuid-Limburg. Het gaat omhoog naar de ENCI-groeve waar de uitzichten op het grote cementgat, maar ook op Maastricht fantastisch. De wandeling gaat verder naar Wolder via wijngaarden, holle wegen en wegkruizen. Het is allemaal Zuid-Limburg op zijn best. De bebouwing nadert hierna snel waarbij de route de huizen aanraakt maar nooit doorkruist. De oude veldwegen maken deze wandeling heel bijzonder. Het eind doet weer het golfterrein aan, mooi aangelegd op het heuvelland en doorsneden door de meidoornhagen waarin de mussen je overal begroeten. Het voorjaar is misschien al op komst.

Vanaf de jaren 70 van de vorige eeuw is de Dousberg in Maastricht-West vooral bekend geworden vanwege de recreatiefunctie die de heuvel kreeg door o.a. het zwembad Dousberg, een camping, een skibaan, een 18-holes golfbaan en het onlangs gereedgekomen Dormio Vakantiepark. De Dousberg is een geïsoleerde, natuurlijke, kleine heuvel, die ongeveer 20 meter boven de omgeving uitsteekt. De top ligt op ruim 90 meter boven Amsterdams Peil. Al ver voor onze jaartelling was deze plek in trek om te verblijven. Archeologische onderzoeken op en rondom de Dousberg vanaf 2001 hebben een aantal sporen uit de steen- en ijzertijd aan het licht gebracht waaronder vijf kampementen.

In de middeleeuwen werd tot 1146 op de Dousberg, toen onder de naam Dulceberg, uit naam van de graaf van Loon werd rechtgesproken voor het gebied rondom Maastricht. Een oude zegswijze uit Maastricht herinnert die tijd dat het als galgenberg bekend stond. De weinig aan de fantasie overlatende verwensing in oud-Maastrichts luidt: ‘Ich wou datste op ten Dousberg zaots!’.En in de eeuwen vlak na de middeleeuwen had de heuvel enkele malen een militaire betekenis. In het jaar 1568 bevond zich hier de fortificatie van de hertog van Alva met zijn leger.

Hoeve Hazendans bestaat uit gebouwen die gegroepeerd om een gesloten binnenplaats liggen. Het heeft een mooie binnenplaats en overal zie je de mergelstenen. Het ligt aan de rand van de wijk Dousberg-Hazendans aan een kruispunt waar in vroegere tijden recht werd gesproken. Nu is de hoeve een plek waar je aardappelen, groente en vlees kunt kopen.

De rooms-katholieke parochiekerk is genoemd naar de 19e-eeuwse heilige Theresia van Lisieux. Sinds 2022 deelt de Sint-Theresiaparochie de kerk en bijgebouwen met de philharmonie zuidnederland. De kerk is opgetrokken in gehakte blokken Kunrader kalksteen en gebouwd in een combinatie van neogotische en neoromaanse stijl. De ramen van het gemeentelijke monument hebben neogotische spitsbogen en de torens hebben zogenaamde koperen tentdaken.

De Jeker ontspringt in de buurt van Lens-Saint-Servais in de provincie Luik en het Nederlandse deel van het Jekerdal is onderdeel van het Natura 2000-gebied Sint-Pietersberg en Jekerdal. Het dal heeft te lijden gehad onder verdroging, als gevolg van een daling van het grondwaterpeil. Dit werd enerzijds veroorzaakt door de aanleg van het Albertkanaal in de jaren 1930 en werd later versterkt door de dieptewinning van mergel in de nabijgelegen ENCI-groeve, waarbij grote hoeveelheden grondwater naar de rivier de Maas werden weggepompt. Vanaf 2002 zijn daarom door het Waterschap Roer en Overmaas diverse werkzaamheden uitgevoerd in het Jekerdal. Hierdoor kan de rivier weer meanderen en meer water bergen.

Sinds 1926 werd er in de ENCI-groeve kalk afgegraven om er in de nabijgelegen fabrieken cement van te maken. De ENCI, de Eerste Nederlandse Cement Industrie, was van nationaal belang. Het was negentig jaar lang een grote leverancier van kalk voor de productie van cement. Naast de winning van kalk, werd ook het halffabrikaat ‘klinker’ en het eindproduct cement gemaakt. Pas in 2018 werd de laatste kalk gewonnen. Daarna werd de groeve dankzij Natuurmonumenten herontwikkeld tot natuurgebied.

Grootindustrieel Petrus Regout liet de oude molen slopen en bouwde tussen 1869 en 1872 een nieuwe, die hij gebruikte voor het vermalen van glazuur ten behoeve van zijn kristal- en aardewerkfabrieken in de binnenstad van Maastricht. In 1937 werd de Nekummermolen verkocht aan de oud-ijzerhandel Dotremont, die het interieur geheel ontmantelde. Na meer dan een halve eeuw van leegstand en niet uitgevoerde bestemmingsplannen, werd het complex door architect Frans Dingemans verbouwd tot een ruim woonhuis, wat het nu nog is. Op deze plek is in de Jeker nu een vistrap gebouwd.

Grenspalen worden geplaatst op het punt waar de rijksgrens een knik maakt. Van oudsher is vanaf de ene grenspaal de volgende al te zien, hoewel dat tegenwoordig vanwege bebouwing niet altijd meer het geval is. Aan de hele Belgisch-Nederlandse grens (458 km) werden ingevolge het traktaat van Maastricht van 8 augustus 1843 grenspalen geplaatst. De afpaling van de grens begint met grenspaal nummer 1 op het Drielandenpunt in Vaals en eindigt met grenspaal nummer 365 in het Zwin ten westen van Retranchement in Zeeuws-Vlaanderen. De gietijzeren palen zijn voorzien van zwartgeschilderde wapenschilden van België en Nederland in reliëf, het jaartal 1843 en het paalnummer.