Trage Tocht Amerongen Zuylestein – Wandelen naar Landgoed Zuylestein

De Utrechte Heuvelrug, ik wandelde de afgelopen twee jaar meerdere keren in dit gebied. In Trage Tochten, de Traagste Tocht van Nederland en Klompenpaden liep ik in dit op één na grootste natuurgebied van Nederland. En elke keer genoot ik van die geweldige beukenlanen, soms gedubbeld, statig en verdwijnend in de verte. Ook vandaag weer, de ene laan nog mooier dan de andere. De wandeling laat behalve de Utrechtse Heuvelrug ook het lager gelegen gebied aan de voet van de heuvels zien: landgoed Zuylestein, kasteel Amerongen en de Amerongse Bovenpolder. De wandeling kan dan ook met recht worden omschreven zoals de tekst op een van de huizen in Amerongen luidt: ‘Van heuvel tot rivier’.

De naam Amerongen wordt voor het eerst genoemd in 1126. Amerongen was een agrarische gemeenschap. De schapen op de heidevelden van de Heuvelrug leverden de mest voor de akkers. Na de bedijking waren de uiterwaarden met vruchtbare rivierklei eveneens geschikt voor landbouw. Vanaf de 17de tot de 20ste eeuw kende Amerongen tabaksteelt. Het dorp telt nog een tiental karakteristieke tabaksschuren uit deze tijd.

Huis Zuylenstein was een erkende ridderhofstad in Leersum. Landgoed Zuylestein, waarop in 1980 een nieuw landhuis werd gebouwd, beslaat 120 hectare. Het wordt sinds 2024 beheerd door de stichting Twickel. Een van de eerst bekende vermeldingen dateert uit 1465 toen Johan van Zuylen van Natewisch ermee beleend werd. De naam was toen Sulensteyne. Aan de hand van een historische prent uit 1710, getekend door Daniel Stoopendaal wordt de ommuurde moestuin van Zuylestein nauwgezet gereconstrueerd. De tuin is volledig in gebruik als moestuin en is elke vrijdag en in het weekend voor het publiek geopend. De oogst van de moestuin en van het Zuylesteinse land wordt verkocht in de moestuinwinkel.

Het ligt tussen Leusden en Rhenen en omvat een veelheid van landschapsvormen, waarvan de stuwwal de meest in het oog springende is. Ook heidevelden, stuifzanden en uiterwaarden maken deel uit van het nationaal park. De Heuvelrug is op de Veluwe na het grootste bosgebied van Nederland. Zoogdieren die in het nationaal park leven zijn onder meer het ree, de vos, de das en de zeldzame boommarter. Er broeden meer dan honderd soorten vogels in het nationaal park De Utrechtse Heuvelrug.

Bij Rhenen en Amerongen staan nog verschillende houten tabaksschuren, de laatste getuigen van een ooit bloeiende tabaksteelt. Op de zuidelijke hellingen van de Heuvelrug was het klimaat gunstig voor de verbouw van tabaksplanten. Deze uit Amerika afkomstige plant werd door de indianen al gebruikt om na droging gerookt te worden. Deze gewoonte sloeg ook in Europa aan, met name in de zeventiende eeuw. De tabaksbladen werden in grote schuren gedroogd en dan tot tabak versneden. Nog tot diep in de achttiende eeuw was tabak een belangrijk handelsgewas voor dit deel van de Heuvelrug. Na 1900 verdween de tabak langzaam uit de streek. Er bleef wel een tabaksindustrie, gebaseerd op aanvoer van tabak van de plantages in Nederlands-Indië.

De berg is met een hoogte van 69,2 meter boven NAP het hoogste punt van de provincie. De heuvel ligt ten noordoosten van Amerongen in het Amerongsche Bosch, een van de oudste bossen op de Utrechtse Heuvelrug. De meeste bossen op de heuvelrug zijn niet ouder dan een eeuw, maar in het Amerongsche Bosch dateren sommige grove dennen uit 1770. Het bos werd aangelegd als jachtgebied voor de kasteelheren van het in de Amerongse Bovenpolder gelegen kasteel Amerongen.

Het kasteel in de uiterwaarden van de Nederrijn behoort tot de ‘Top 100 van de Rijksdienst voor de Monumentenzorg’ uit 1990. De geschiedenis van Kasteel Amerongen begint officieel in 1286. Op 20 juli van dat jaar verklaarde Floris V van Holland dat Henric en Diederic Borre van Amerongen zijn mannen van leen zijn geworden van den “Huyse dat si doen timmeren”. Het kasteel werd in die vroege jaren meerdere malen verwoest en weer herbouwd. De laatste eigenaar Godard van Aldenburg Bentinck stierf in 1940 en liet Kasteel Amerongen en de tuinen na aan zijn kinderen. Zijn erfgenamen bezaten het tot 1976 als onverdeelde boedel en verkochten in 1977 het kasteel, interieur en de tuinen aan de Stichting Utrechtse Kastelen die het op 6 maart 1982 overdroeg aan de Stichting Kasteel Amerongen.