Trage Tocht Altweerderheide – Wandelen door mysterieus natuurgrenspark Kempen-Broek

Het is een van de mooiste wandelingen die ik de laatste jaren in Limburg heb gemaakt. Vol afwisseling: veldwegen, een slingerende beek, natte mysterieuze gebieden, wegspringende everzwijnen, rennende reeën, overal beversporen, een beverdam, een beverburcht, bos en heide. Hoogtepunt was het Wijffelterbroek waar je echt midden in de ongerepte natuur staat. Door de hoge waterstanden is dit een walhalla voor de bever. We zagen behalve de beversporen dan ook nog een beverdam en beverburcht. Je ziet overal de gangen van de bever en de aangevreten bomen. Bij het kiezen van de route sprongen everzwijnen en reeën weg, een bijzondere ervaring op een bijzondere plek middenin natuurgebied Kempen-Broek. De heenweg leidt je langs de opnieuw slingerende Tungelroyse Beek. Er zijn meanders aangelegd, vispassages en koeien en paarden badderen hier in het water. Ook uitgestrekte landbouwgronden die zijn omgevormd tot natuur waar heel veel koeien grazen. Onderweg grenspalen in niemandsland die de grens met onze zuiderburen markeren. Daarbij de vlonderpaden die je uiteindelijk naar de Laurabossen bij Altweerderheide leiden. Het was bijkomen bij de Schuttershoeve, een dikke 9 voor deze bijzondere wandeling.

Net buiten de dorpskern van Altweerderheide ligt start- en eindpunt en restaurant De Schuttershoeve. De Schuttershoeve is nauw verbonden met schutterij St. Antonius Altweerterheide, die er onder meer het traditionele koningsschieten houdt.

Altweerterheide is een kerkdorp in Midden-Limburg ten zuidwesten van Weert. Het dorp dankt zijn naam aan het bos-, moeras- en heidegebied in het zuidwesten van Weert. Alt betekent oud, Weerter stamt af van de stad Weert en heide van de heidegronden; letterlijk vertaald is het dus Oudeweertseheide. De ontginning van het gebied rond Altweerterheide is pas begonnen in het begin van de twintigste eeuw, wat langzaam heeft geleid tot het cultuurlandschap van vandaag de dag. Er werden in eerste instantie onder andere productiebossen aangeplant. Toen ook de van nature aanwezige moerassen waren ontwaterd, was er uiteindelijk meer land beschikbaar voor landbouwgebieden. Dit leidde tot de bouw van verschillende boerderijen in het gebied.

De waterloop ontspringt bij Hamont in Belgisch Limburg en mondt bij Neer als Neerbeek uit in de Maas. Jarenlang was de beek rechtgetrokken om zo snel mogelijk water af te voeren naar de Maas. De beek is een van de weinige wat grotere natuurlijke waterlopen in Nederland die van west naar oost stroomt. Bij de loop door de Loozerheide heeft de beek in het verleden veel vervuiling ondergaan van de daar aanwezige Budelse zinkfabriek. In 1999 startte Waterschap Peel en Maasvallei met een van de grootste beekhersteloperaties van Nederland; de sanering en herinrichting van de Tungelroyse Beek. Over een totale lengte van 30 kilometer werd in 12 jaar gefaseerd gewerkt aan het terugbrengen van oorspronkelijke meanders, verwijderen van verontreinigde grond, aanpassen van het waterpeil, terugdringen van riooloverstorten, verbetering van de leefbaarheid en recreatieve mogelijkheden, verbeteren van de landbouwstructuur en realisering van de ecologische hoofdstructuur.

Heet boscomplex ten zuidwesten van Weert en in het buitengebied van het kerkdorp Altweerterheide wordt gepacht door de Vereniging Natuurmonumenten. Oorspronkelijk lag hier een heide- en stuifzandgebied. Vanaf 1900 werd er naaldhout aangeplant ten behoeve van de productie van mijnhout. Dit werd gebruikt door de Zuid-Limburgse mijnmaatschappij Laura en Vereeniging, vandaar de naam die het boscomplex kreeg. Voordat deze bomen groot genoeg werden, waren de mijnen echter al gesloten. Het gebied, waar oorspronkelijk vooral de grove den, maar ook Corsicaanse den en Douglasspar werd aangeplant, wordt sindsdien tot een meer afwisselend bos omgevormd, waarin ook het aandeel loofhout toeneemt. Vanaf 2000 wordt het gebied ook begraasd door Schotse hooglanders.

Het natuurgebied tussen Altweerterheide en Bocholt, op de grens van Nederlands en Belgisch Limburg, is onderdeel van KempenBroek. Vroeger lag hier een ontoegankelijk moerasgebied, maar in de loop der jaren is het gebied ontwaterd en ontgonnen zodat het gebruikt kon worden voor landbouw. Slechts een deel van het gebied bleef min of meer nat, het oude elzenbroekbos. Enkele grote stukken nieuwe natuur worden begraasd door Schotse Hooglanders en taurossen: grote runderen met kenmerken van de in 1627 uitgestorven oeros. Grote delen van het Wijffelterbroek zijn de afgelopen jaren van flink aangepakt en veranderd. Intensieve landbouw maakt hier plaats voor ruige natuur. Het Wijffelterbroek en het Vlaamse Smeetshof vormen samen één groot grensoverschrijdend natuurgebied dat de afgelopen jaren steeds verder is gegroeid en aan elkaar verbonden. Natuurmonumenten werkt er samen met ARK Rewilding en het Belgische Natuurpunt aan het terugbrengen van het oorspronkelijke, natte karakter. De komende jaren zal het gebied steeds natter worden. ARK Natuurontwikkeling en Natuurmonumenten willen hier het moeraskarakter herstellen en een klimaatbuffer realiseren. Een klimaatbuffer is een gebied dat water op kan vangen bij neerslagoverschot en water los kan laten in tijden van droogte.

De bever is in het natuurgrenspark Kempen-Broek weer overal aanwezig. Hij voelt zich thuis in een waterrijke omgeving waar hij burchten en dammen bouwt. Je komt de bever niet snel tegen, het is een avond- en nachtdier, maar zijn knaagsporen zijn niet te missen.