Langs de Brabantse Aa – Helmond-Aarle-Rixtel

De etappe is de enige van Langs de Brabantse Aa die door stadsgebied loopt. Helmond ontstond aan de Aa en kasteel Helmond werd gevoed door het water van de Aa. Maar in de tijd zijn grote stukken van de Aa verdwenen onder de grond of zelfs geheel gedempt. De laatste tien jaar vind er op stedenbouwkundig gebied veel in Helmond. Na de omlegging van de Zuid-Willemsvaart verdween de autodruk en de files in de stad en werd de Zuid-Willemsvaart niet meer gebruikt voor scheepvaart. Op verschillende plekken wordt de Aa weer teruggebracht in het landschap. Zo zien we natuurlijk Kasteel Helmond, de Gulden Aa in het Burgemeester Geukerspark en oude takken van de Aa bij het kapelletje van Binderen en Kasteel-Noord. Dat maakt het stadse wandelen zeker leuk op deze route. Hierna komt het voor mij tot nu toe mooiste stukje Aa, de Nieuwe Aa net ten noorden van Helmond-Noord. Ooievaars klepperen er op los, hazen sprinten door de weilanden en een kudde koeien ligt rustig te herkauwen. De Nieuwe Aa kronkelt er lustig op los tot aan de Gulden Aa. Richting Aarle-Rixtel zie je nog de Warande, het voormalige jachtgebied van de kasteelheren van Kasteel Helmond en Kasteel Croy. Al met al een etappe met volop natuurschoon en veel ‘Aa’.

De stad Helmond is gesticht langs de Aa. De rivier zorgde voor water in de kasteelgracht en drinkwater voor haar inwoners. In 1623 gaven Helmond en Den Bosch gezamenlijk opdracht om de Aa tussen beide steden voor de scheepvaart te verbeteren. De afvoer van turf uit de Peel met platte schuiten was van belang. Deze plannen zijn nooit uitgevoerd mede door de aanleg van de Zuid-Willemsvaart. De rivier verdween in Helmond steeds meer onder de grond en tenslotte geheel uit het straatbeeld. De rivier had alleen nog betekenis voor de afvoer van regenwater. In de jaren ’30 van de 20e eeuw is de Aa daarom met zijbeken verbreed, verdiept en verlegd. Vanaf begin deze eeuw zorgden nieuwe inzichten in natuurontwikkeling voor een ommekeer, waardoor oude meanders in het landschap werden teruggebracht. De Aa is ook in de stad weer zichtbaar, oude structuren van de rivier worden hersteld en parken en buurten worden met elkaar verbonden.

De bouw van Kasteel Helmond begon waarschijnlijk tussen 1325 en 1350, op initiatief van Lodewijk Berthout van Berlaer, de toenmalige heer van Helmond. Het is de grootste waterburcht van Nederland met een vrijwel vierkant grondplan, hoektorens, een binnenplaats en een gracht. In 1921 werd het overgedragen aan de gemeente Helmond. Sinds 1982 is er het Museum Helmond gevestigd.

Het nieuwe park is vernoemd naar voormalig burgemeester van Helmond Geukers. Het is aangelegd op het terrein van een voormalige gasfabriek Er staat een oude stoomketel, er zijn speeltoestellen en het riviertje de Aa, dat in 1962 werd gedempt, is weer zichtbaar gemaakt en meandert hier door het park. Op de bibliotheek is een Street Art gemaakt waar het heden en verleden zijn verweven: Helmond als textielstad en als geboortestad van de 16e eeuwse schilder Lucas Gassel.

De oude bedding van de Aa liep door het centrum van Helmond en was zwaar vervuild. Deze bedding werd omstreeks 1972 gedempt waardoor de Aa uit de stad verdween. Omstreeks 1992 werd het noordelijk deel van deze Aa, die door het natuurgebied De Bundertjes loopt, opnieuw aangelegd en kreeg de naam Gulden Aa. In het oude cultuurlandschap van de Bundertjes liggen weilanden en bosjes met daartussen paden en boomsingels.

Het kleine weggetje ligt aan de Aarle-Rixtelseweg en wordt wel het meest romantische laantje van Helmond genoemd. Tenminste, als je naar de naam kijkt. Het laantje is populair onder wandelaars en geliefden vanwege de mooie natuur en de serene omgeving.

De Nieuwe Aa is en was een omleidingstak van de beek de Aa die ten oosten van de stad Helmond loopt. De oorspronkelijke bedding van de Aa liep meer westelijk maar moest wijken toen de Haven en een bedrijventerrein werd aangelegd. Ook de Nieuwe Aa heeft uiteindelijk plaats moeten maken, en wel voor de omleiding van de Zuid-Willemsvaart. De Aa was al enigszins omgeleid bij de aanleg van de oorspronkelijke Zuid-Willemsvaart, die in 1826 geopend werd. Bij de omleiding van dit kanaal langs het oosten van Helmond moest de Aa hier zelfs met een duiker onderdoor geleid worden. Iets verderop begint de eigenlijke Nieuwe Aa, die tegenwoordig echter tussen bedrijfsgebouwen door loopt. Deze is aangelegd tussen 1933 en 1945. De Oude Aa bleef voorlopig dwars door de stad lopen.

Ooit in gebruik als jachtgebied dat behoorde tot het domein van de Heren van Helmond. Het is nu een geliefde wandelplek voor de inwoners van Helmond. Het heette vroeger Het Park maar dit was van korte duur omdat ook de tuin rond het Kasteel van Helmond deze naam kreeg. Er staan meer dan honderd jaar oude bomen en midden in het gebied ligt een grafeiland. Hier ligt de de familie Wesselman begraven, de laatste eigenaren van Kasteel Helmond.

Het kasteel van Croy is een thans niet meer bewoond kasteel in de Nederlandse provincie Noord-Brabant, gelegen bij Aarle-Rixtel, dat onder de gemeente Laarbeek valt, grenzend aan de gemeente Helmond. Van 1642 tot 1968 behoorde Croy onder de toenmalige gemeente Stiphout (thans gemeente Helmond). Sinds 1795 wordt er bier gebrouwen. Ook wordt de oorspronkelijke kudde Rambouillet-merino-schapen in ere hersteld. De oudste delen van het kasteel van Croy stammen vermoedelijk uit het midden van de vijftiende eeuw. In 1990 werd het kasteel van binnen grondig gerestaureerd en kreeg het de bestemming van kantoor. Het wordt niet meer bewoond. Momenteel huisvest dit kasteel een aantal bedrijven.