Groene Wissel Brielle – Wandelen door oude vestingstad en bedevaartplaats

De wandeling laat twee hele mooie plekken zien: de vesting Brielle en Het Stenen Baak. Daartussen op de heenweg de dijk langs het Brielse Meer en terug lange asfaltwegen door de polder. We genieten duidelijk meer van het begin- en eindpunt, vesting Brielle. De vestingstad is heel goed bewaard en hier wandelen is teruggaan in de tijd. Historische panden, prachtige kerken, de haven en het stratenpatroon, alles ademt historie. Het Stenen Baak halverwege is historisch gezien belangrijk, verder was het doorbijten op het asfalt.

Brielle, in de middeleeuwen de vijfde stad van het gewest Holland, is een oude vestingstad en de bekendste bedevaartsplaats van Zuid-Holland. De grotendeels uit de 17e eeuw stammende vesting van Brielle is een rijksmonument en een van de best bewaard gebleven verdedigingswerken in Nederland. Een deel van Brielle is een beschermd stadsgezicht. Met haar bijna 400 rijksmonumenten op een inwoneraantal van nog geen 12.000 inwoners bezit de stad samen met Harlingen de meeste monumenten per inwoner van heel Nederland. Opvallend is ook het grote aantal gevelstenen in Brielle.

De stad bezit nog steeds haar oude stadswallen, gebouwd volgens het oud-Nederlands vestingstelsel. De vestinggordel van Den Briel heeft negen bastions en vijf ravelijnen en is gerestaureerd tussen 1972 en 1975. Sinds 1713 is er weinig aan de vesting veranderd, waardoor de verdedigingswerken tot de belangrijkste overgebleven vestingwerken van Nederland behoren.

Het Oosterlandse Rak vormde historisch gezien de toegang tot de haven van Brielle. Het water bevindt zich in de groene zone tussen het historische centrum van Brielle en het Hartelkanaal. Tegenwoordig maakt het deel uit van het recreatieve vaarwater rond Brielle en wordt het gebruikt door jachthavens.

De Stenen Baak is een historische voormalige vuurtoren aan de Brielse Maas. Hij staat bij de buurtschap Kruiningergors, ten noordoosten van het centrum van het dorp Oostvoorne. De behoefte aan een baken voor de Brielse haven werd al vroeg gevoeld en er hebben houten en stenen torens gestaan. Een stenen bouwwerk uit 1588 werd al snel afgebroken met het vooruitzicht van de Tachtigjarige Oorlog. Latere houten vuurbakens brandden af, waarna in 1630 de huidige toren gebouwd werd uit hardsteen en 180 000 bakstenen. Het is de oudst bewaarde vuurtoren van Nederland.

Het stadsbestuur van Brielle sloeg deze palen in de grond om de grens van de stedelijke vrijheid te markeren. De eerste vermelding van grenspalen rond Brielle dateert van 1590. Het stadsbestuur had toen opdracht gegeven om rond de stad palen te zetten op de grens van de stedelijke vrijheid. Deze vrijheid strekte zich uit over vijftig roeden (ca. 200m) vanaf de veste. Op 400 roeden (ca. 1500m) moest een tweede rij palen opgericht worden. Zover strekte de vrijdom van de stad zich weliswaar niet uit, maar de stad kon er wel zekere rechten doen gelden.