Trage Tocht Schokland – Wandelen op voormalig eiland in Zuiderzee (Pionierspad – Dagwandeling B – Schokland)

Schokland was een eiland in de Zuiderzee. Sinds de drooglegging van de Noordoostpolder in 1942 maakt het deel uit van het vasteland van de huidige Nederlandse provincie Flevoland. Het ligt nu in de gemeente Noordoostpolder tussen de dorpen Nagele en Ens. De ondergrond van Schokland is grijze, zandige vuursteenrijke keileem als restant van een stuwwal, waarop ook Texel, Wieringen, Urk en Vollenhove liggen. Daarna is een laag van twee tot vijf meter aan veen ontstaan onder invloed van de zeespiegelstijging, dat in de Zuiderzee tot veenvorming leidde in een groot gebied in en rondom de Zuiderzee. Schokland is het enige nog resterende voormalige veeneiland in de voormalige Zuiderzee.

Nadat de dijk om de Noordoostpolder in 1940 was gesloten, werd er begonnen met het droogpompen van de polder. Met het droogvallen van de Noordoostpolder in 1942 werd het eiland volledig omgeven door land. Meerdere plaatsen en gebouwen op Schokland zijn als Rijksmonument aangewezen, waaronder de vier woonterpen, de Enserkerk en de ijsloperschuur op de Middelbuurt en de lichtwachterswoning en het misthoorngebouw op Emmeloord.

De Ensenerkerk was een kerkgebouw in Ens op de zuidelijke punt van het toenmalige eiland Schokland. In het begin van de 18e eeuw werd besloten om iets noordelijker op het eiland, in de Middelbuurt, een nieuwe kerk te bouwen. Van de oude kerk werd daarna geen gebruik meer gemaakt en deze raakte steeds meer in verval. Uiteindelijk werd in het begin van de 19e eeuw besloten om de kerk af te breken. De middeleeuwse kerk op de zuidpunt van het eiland werd aanvankelijk als baken gebruikt door schippers en vissers. Na het vallen van de duisternis was het de gewoonte vissersvuren aan te steken om schepen veilig de haven binnen te loodsen.

Langs de westzijde van het voormalige eiland Schokland ligt een klein maar fijn bos, het Schokkerbos. Aan de westkant van het eiland ligt keileem uit die periode aan de oppervlakte. Dit maakt het gebied minder geschikt voor de landbouw. Zo’n 70 jaar geleden begon men hier met het planten van bomen, op een gebied van zo’n 85 hectare. Aanvankelijk bedoeld voor houtproductie en gescheiden van het omliggende akkerland. In het bos groeien vooral naaldbomen, essen en eiken. Midden in het bos ligt de Gesteentetuin. Bij de vorming van de stuwwal in het Saalien zijn zwerfkeien achtergebleven, die te bewonderen zijn in de veldjes rondom het bezoekerscentrum.

In het noorden van het eiland werd in de 19e eeuw een haven aangelegd en tussen 1915 en 1932 was er een visafslag. Het had een ligplaats voor maar liefst 300 schepen. Blijkbaar waren er nog voldoende mensen die alle vertrouwen hadden in een goede toekomst van Schokland en haar bevolking. Na de inpoldering van de Noordoostpolder verloor de haven echter zijn functie en werd grotendeels gesloopt. De bewoners van het eiland Schokland – de Schokkers – vertrokken naar andere vissersplaatsen aan de Zuiderzee, zoals Marken, Volendam, Spakenburg en Kampen en herbouwden daar hun huis.

In 1995 werd Schokland toegevoegd aan de UNESCO-Werelderfgoedlijst. Doordat het voormalige eiland de eeuwenoude relatie tussen mens en water vertegenwoordigt, heeft het grote waarde.