Trage Tocht Elst – Wandelen naar de Eenzame Eik

Door mijn gezamenlijk project De Traagste Tocht met Rutger Burgers en Rob Wolfs, liep ik in dit gebied over de Utrechtse Heuvelrug. Dit was reden om hier nog een keer te gaan lopen: wat een mooie wandeling! Op de Utrechtse Heuvelrug, dat grotendeels op elkaar lijkt, is nog best veel afwisseling gevonden op deze Trage Tocht. Mooie, lange beukenlanen wisselen af met mooie bospaden en smalle bergpaadjes. Daartussen heidegebieden, en met de winterzon die alles nog mooier maakte, heb ik genoten op de route. Het einde van de wandeling voert je over uit een pad langs de Rijn en de Elster Buitenwaarden met de voormalige steenfabriek. Een wonderschone wandeling die door het mooie weer en het fantastische licht een surprise net voor het einde van het jaar werd.

Het dorp ligt aan de Nederrijn, aan de zuidkant van de Utrechtse Heuvelrug. De Elsterberg van 63,2 meter hoog en de Galgenberg bevinden zich ten noorden van het dorp.

De Utrechtse Heuvelrug is een zandrug in de provincies Utrecht en Noord-Holland tussen de randmeren in het noordwesten en de Rijn in het zuidoosten. De contouren van de lange heuvelrug die van Huizen tot Rhenen loopt, tekenen zich overal duidelijk af. De Utrechtse Heuvelrug heeft meerdere ‘toppen’ boven de 50 meter met de Amerongse Berg met 69,2 meter boven zeeniveau als hoogste punt. De Utrechtse Heuvelrug heeft veel bos  en is  na de Veluwe het grootste bosgebied van Nederland. Daarnaast bevinden er zich een aantal heidegebieden en enkele stuifzanden.

In het centrum van het sterrenbos staat de eenzame eik, een duidelijk solitair opgegroeide boom. Dit sterrenbos, dat rond 1790 werd aangelegd, heeft van origine de vorm van een wagenwiel met acht spaken. Deze eik is vermoedelijk in 1792 geplant tijdens de aanleg van het sterrenbos. De aanleg, op het hoogste punt van de Amerongse berg, vond plaats in opdracht van de eigenaren van kasteel Amerongen die hier een groot terrein in bezit hadden.

Het laaggelegen heidegebied op de Amerongse Berg heeft een natte heidevegetatie. Toen de 30 cm diep liggende komvormige laag keileem in de 19e eeuw werd doorbroken liep het oude ven leeg. Doordat de waterstand in deze ‘schotel’ veel hoger is dan de grondwaterstand ernaast, blijft het gebied drassig. Het waterpeil van het Egelmeer ligt tien meter boven zeeniveau en wordt gevoed door regenwater. Door verdroging en warme zomers kan het Egelmeer droog komen te staan. Vroeger werd het meer ook wel Engelmeer genoemd. Egel is in het Nederlands een weinig gebruikt woord voor bloedzuiger. En er kwamen blijkbaar veel bloedzuigers voor in het Egelmeer.

Prattenburg is een landgoed en buitenplaats en bestaat grotendeels uit bos. Op het landgoed staat een in 1887 gebouwd huis met kasteelachtig uiterlijk omgeven door een tuin in de landschapsstijl. Het is sinds 1694 in het bezit van de familie Van Asch van Wijck. Het kasteelachtige huis Prattenburg werd in 1887-1890 in eclectische stijl gebouwd op de plaats van het voorgaande huis, dat in oorsprong dateert uit de late 16e eeuw of vroege 17e eeuw. Het park rondom het huis werd in 1896 door Otto Schulz ontworpen en aangelegd. Leonard Springer heeft in 1922 de omgeving van het huis verfraaid door de aanplant van veel bloeiende heesters.

De Elster Buitenwaarden bestaat grotendeels uit nat schraalland op kalkrijk zand. Schoon kwelwater van de Utrechtse Heuvelrug komt hier aan de oppervlakte en voedt de geulen, die benedenstrooms ook de Amerongse Bovenpolder doorkruizen. In de kalkrijkere delen in het gebied komen zeldzame planten voor zoals vetblad, brede orchis, klokjesgentiaan, stijve ogentroost, parnassia en moeraskartelblad.